Vleeskeuring schudt gekte van zich af

Nu de plagen het land hebben verlaten, krabbelt de Rijksdienst voor de keuring van Vee en Vlees overeind. Crisismanager P. Cloo stelt orde op zaken.

Crisismanager mr. drs. P. Cloo wilde iets groots aanpakken. ,,Liefst een bedrijf of instelling waar veel aan de hand is'', zei hij begin 1998 tegen het headhuntersbureau. Cloo werd op zijn wenken bediend. Hij kreeg de leiding over de Rijksdienst voor de keuring van Vee en Vlees (RVV).

De situatie bij de RVV, onderdeel van het ministerie van Landbouw, was kritiek. De zestienhonderd medewerkers liepen, zoals Cloo het uitdrukt, op hun tandvlees. De plagen die over het land waren getrokken – de varkenspest en de gekkekoeienziekte – hadden de RVV gesloopt. Honderden medewerkers hadden maandenlang overuren gemaakt. Het ruimen van elf miljoen varkens en afspuiten van meer dan één miljoen biggetjes tussen februari 1997 en mei 1998 had bovendien een, tot nu toe onbekend, traumatisch effect.

Cloo: ,,Dierenartsen en medewerkers die betrokken waren bij de bestrijding van de pest hoorden 's nachts in bed nog biggetjes gillen. Ook de omgang met boze boeren riep emoties op.'' Zestig medewerkers hielden er tijdelijk psychische problemen aan over. Zij zijn opgevangen door extern deskundigen om persoonlijke en collectieve ervaringen te delen en te verwerken.

Ondanks alle inspanningen was er kritiek op de bestrijding van de varkenspest. Zo had de RVV onverantwoorde risico's genomen door de stations voor kunstmatige inseminatie slecht te controleren. Daardoor was mogelijk besmet varkenssperma verspreid. Daarna volgden in de pers onthullingen over grootschalig gesjoemel met exportdocumenten voor rundvlees naar Rusland: de Ruslandaffaire. Bij vleesbedrijven circuleerden door dierenartsen voorgetekende blanco exportdocumenten van de RVV. Her en der werden partijen buitenlands rundvlees met medeweten van ambtenaren van de RVV en Landbouw `omgekat' en als Nederlands vlees naar Rusland geëxporteerd. Toen de vleessector zelf ook nog kritiek uitte op het werk, de prijzen en de wachttijden van de dier- en vleeskeuringen was de crisis compleet.

Cloo had er dan ook ,,vreselijk veel'' zin in toen hij begon. Afgelopen jaren begeleidde hij vaker fusies en bedrijfsovernames. ,,Deze organisatie was gewoon op'', constateert hij in zijn werkkamer in het RVV-hoofdkantoor in Voorburg. De RVV moest zelfstandiger en efficiënter werken. Die operatie kon het best door iemand uit het bedrijfsleven worden geleid.

,,Er was achterstallig onderhoud in de organisatie en dat zijn we aan het wegwerken'', zegt Cloo en hij geeft ,,een voorbeeldje''. Toen hij hier vorig jaar binnenstapte was de organisatie niet geautomatiseerd. Het computertijdperk was aan de RVV voorbijgegaan. Cloo: ,,Je gelooft het niet, maar hier tikten ze op oude typemachines. Ik lanceerde meteen een pc-project. Achthonderd medewerkers deden mee.'' Dat de organisatie haperde, werd het duidelijkst in de Ruslandaffaire. Toenmalig Landbouwminister Van Aartsen liet Moret, Ernst & Young de interne gang van zaken onderzoeken. Cloo: ,,Die affaire heeft de reorganisatie versneld. We zijn hard geconfronteerd met de feiten.'' Moret ontdekte veel tekortkomingen, zoals matig toezicht op het beheer van documenten en een slechte controle op de naleving van interne regels.

De uitkomsten van het onderzoek heeft Cloo ,,volledig opgepakt''. De fraudegevoelige werkwijze is veranderd. Blanco voorgetekende formulieren zijn vorige maand vervangen door niet te vervalsen waardepapieren, speciaal gedrukt in Frankrijk. Elke dierenarts heeft een persoonlijke registratiecode en mag nog maar met vijf formulieren op pad, in een speciale koffer. RVV-kantoren kregen een 20 ton zware kluis om de formulieren te bewaren.

Cloo zegt het niet, maar uit alles blijkt dat het een rommeltje was. De rijksrecherche heeft de Ruslandaffaire onderzocht en een rapport opgesteld. Dat wacht al enige maanden op afhandeling op het bureau van procureur-generaal D.W. Steenhuis.

Cloo: ,,Die affaire is niet onbelangrijk, maar ik kijk liever naar de toekomst. Afgelopen maanden heb ik de RVV-dierenartsen op hun verantwoordelijkheden gewezen. Het invullen van documenten en de controle is hún verantwoordelijkheid. Ik heb ze persoonlijk verantwoordelijk gesteld. Daar hebben ze voor moeten tekenen. Nu is er uniformiteit. In het hele land gelden dezelfde regels en is het management verbeterd. Drie van de vijf nieuwe kringdirecteuren heeft geen veterinaire achtergrond meer.''

De RVV gaat terug van 34 naar 17 districten en de vleessector moet ,,op maat'' bediend worden. Cloo: ,,Nu is er een standaard tarief voor het werk van een keuringsarts. Ik wil flexibiliteit. Wie ons binnen een uur ter plaatse wil hebben voor een keuring, moet meer betalen dan een bedrijf dat twee dagen van te voren een afspraak maakt. Wie 's nachts een keurmeester wil, gaat ook meer betalen dan een bedrijf dat tussen acht en vijf uur een keuring vraagt.''

Cloo kan niet alle problemen oplossen, wil hij wel toegeven. Helaas blijft het tekort aan dierenartsen groot. Nederlandse studenten diergeneeskunde zijn niet te porren voor het eentonige keuringswerk in vleesfabrieken en slachterijen. De RVV haalt artsen uit Polen, België, Duitsland en Spanje. Desondanks is er een tekort van honderd dierenartsen.

Om dat gat te vullen werkt de dienst met 65 plaatsvervangers uit dierenartsenpraktijken. ,,Ach, er moet nog veel veranderen'', geeft Cloo toe. ,,Maar over vier of vijf jaar behoort dit keurinstituut tot de wereldtop. Dat mag ook wel. Nederland is het tweede exportland van agrarische producten ter wereld.''

Het personeel is afwachtend, al zorgt de veranderingsdrang van de directeur ook voor onrust. Cloo kreeg naar eigen zeggen vijfhonderd brieven van personeelsleden. ,,Nagenoeg allemaal positief.'' Goed, er zat één ontslagbrief tussen, van een dierenarts. Die wilde alle vernieuwingen van Cloo liever niet afwachten.