NMa fronst wenkbrauw

De NMa kreeg in het eerste jaar van zijn bestaan een stortvloed aan werk over zich heen. Om dat tot behapbare proporties terug te brengen, ontwikkelde de mededingingsautoriteit de `wenkbrauwmethode'.

De Nederlandse Mededingsautoriteit (NMa), die toeziet op de naleving van de mededingingswet, kreeg sinds zijn oprichting op 1 januari 1998 bijna 1600 meldingen van fusies en concurrentiebeperkende situaties ter beoordeling op zijn bord, ,,drie keer zo veel als we hadden verwacht'', aldus NMa-directeur A. Kist.

Kist en zijn honderd man sterke ambtenarencorps ontwikkelden daarom een methode om er voor te zorgen dat vrijwel alle `gevallen' ongeschonden de procedure bij de NMa doorstaan: ,,de wenkbrauwmethode''. Uitgangspunt daarbij is om in bedrijfstakken waarin van concurrentiebeperking sprake is – of dreigt te worden als gevolg van fusies – betrokken ondernemingen daar zelf, op aandringen van de NMa, maatregelen tegen te laten nemen.

Kist zette de werkwijze uiteen in Tilburg op het congres `Een jaar NMa – medingingsbeleid, mededingingseconomie en mededingingsrecht in Nederland', georganiseerd door onderzoeksinstituut Center van de Katholieke Universiteit Brabant (KUB). ,,De wenkbrauwmethode is een informele manier om zaken op te lossen.''

De methode treedt in werking als de NMa vermoedt dat een voorgenomen fusie of een aangemelde concurrentiebeperkende afspraak in strijd is met de mededingingswet. ,,Als zo'n zaak voor ons ligt, trekken wij onze wenkbrauwen op naar de betrokken partijen'', aldus Kist. De NMa geeft daarbij aan waar precies de haken en ogen zitten. ,,Partijen passen daarop hun regeling zelf aan'', aldus Kist, ,,en dan zijn wij klaar.''

Een langslepend, tijdrovend onderzoek door de NMa is daarmee overbodig geworden, de aangepaste regeling wordt goedgekeurd en zowel NMa als de betrokken ondernemingen – die doorgaans vaart willen maken met bijvoorbeeld een fusie – besparen een hoop tijd en energie.

De wenkbrauwmethode is succesvol: vrijwel alle aangemelde fusies krijgen het groene licht van de NMa. Het enige in het oog springende verbod is het voorgenomen samengaan van de Rai en de Jaarbeurs, dat door toedoen van de NMa niet door ging. Ook de meeste klachten over misbruik van economische machtsposities worden op deze manier `in der minne' geschikt. De NMa treedt zonodig op als bemiddelaar tussen ondernemingen die elkaar betichten van concurrentievervalsing.

Volgens Mr. M. Biesheuvel van advocatenkantoor De Brauw Blackstone Westbroek gaat de NMa daarmee buiten zijn boekje. De NMa moet zich beperken tot zijn bevoegdheden als toezichthouder en klachten gewoon in behandeling nemen. ,,De NMa staat onder grote druk om zo veel mogelijk zaken af te werken en stelt zich daarom op als bemiddelaar. Daar is geen enkele grondslag voor in de mededingingswet.''

Het aanbod van de NMa om te bemiddelen is niet helemaal vrijblijvend, stelt Biesheuvel. ,,Als u niet meewerkt aan bemiddeling, kon er wel eens een zeer uitgebreid onderzoek ingesteld worden'', zo zou de dreiging van de NMa zijn. Kist betwijfelt dat en zegt weinig moeite te hebben met een bemiddelende rol van de NMa. ,,Wij blijven bemiddelen zolang wij denken dat we daar veel tijd mee kunnen besparen.'' De NMa-directeur is geen voorstander van een al te stringente opstelling. ,,De NMa heeft oog voor de economische realiteit. Wij willen voorkomen dat ondernemingen ons zien als de zoveelste bureaucratische laag op de economie.''

De wenkbrauwmethode is volgens Kist niet meer dan een middel om partijen dichter bij elkaar te brengen. Als dat niet lukt, doet de NMa alsnog een uitspraak. Kist noemt de klacht van de Telegraaf tegen het misbruik van de economische machtspositie door de NOS als voorbeeld. De NOS weigerde programmagegevens beschikbaar te stellen ten behoeve van een door de Telegraaf uit te geven televisiegids. Pogingen van de NMa om de partijen aan tafel te krijgen zijn mislukt. ,,De NOS heeft radicaal geweigerd om daaraan mee te werken'', aldus Kist. ,,Typisch monopolistengedrag'', noemt hij dat. Het oordeel van de NMa pakte uiteindelijk negatief uit voor de NOS.

Concentraties die, na de nodige bijschaving, wel het fiat van de NMa kregen, waren de fusie tussen Vendex en KBB, en de joint venture tussen verzekeraars Interpolis en Cobac, ,,mijn lievelingsbeslissing'', aldus Kist. De twee verzekeraars wilden zich vorig jaar toeleggen op kredietverzekeringen, het herverzekeren van schulden. .

Kist verwacht dat de stortvloed aan werk die de NMa in het eerste jaar van zijn bestaan over zich heen heeft gekregen, geleidelijk zal afnemen. Bij de 1600 zaken zitten 1100 ontheffingsverzoeken: aanvragen om bestaande concurrentiebeperkende afspraken of kartels voorlopig intact te mogen laten. Als die 1100 zaken eenmaal afgewikkeld zijn – de NMa is nu ongeveer halverwege – komen die er niet zo veel meer bij. Het huidige reservaat is immers gedurende tientallen jaren opgebouwd en moet nu, na de invoering van de mededingingswet, in één klap door de NMa beoordeeld worden.

Als de NMa daarmee klaar is, kan Kist werk gaan maken van zijn ambitie: nauwgezet onderzoeken hoe allerlei markten in elkaar zitten en daarop een transparant en consequent uitsprakenbeleid baseren. ,,Dat is het werk waarvoor we bedoeld zijn.''