Boeken zonder tekst roepen emoties op

Het schrift is een aloude manier om kennis vast te leggen en door te geven. Kennis is doorgaans cultureel bepaald en doorspekt met normen en waarden. Die normen en waarden kunnen onwrikbaar zijn, maar ook een gedaantewisseling ondergaan. Ze kunnen tegelijk een heilig goed en een duivels kwaad zijn. De danstheaterproductie Fragile gaat een ingewikkelde strijd aan met de vraag naar de betrekkelijkheid der dingen.

Fragile, gemaakt door de Kroatische regisseur Borut Separovic en de Nederlandse choreograaf Tamara Huilmand van Performing Unit Montazstroj, is het tweede project in een vierdelige serie, die in 1997 is gestart en tot in 2000 doorloopt.

Boeken vormen een apart speelvlak op de toneelvloer, waar het publiek in een vierkant omheen zit. De pagina's blijken blanco. Is dit een schok of een opluchting? De bedrieglijke kennisbijbels roepen in elk geval veel emoties op bij de drie dansers en twee danseressen. Ze worden bespuwd, gebruikt als gesel of stootkussen, met de blik op oneindig doorgebladerd, als een zware last op iemands schouders gestapeld en om te doden. Als uiteindelijk de rust wederkeert, blijkt dat de zwarte kaften geschikt zijn om met wit krijt te beschrijven. Woorden worden weer aan het individu teruggegeven.

De rest van de performance is een aaneenschakeling van losse gebeurtenissen van personages die ieder een eigen wereld belichamen. Dankzij enkele terugkerende handelingen en symbolen ontstaat er echter toch een (duister) gevoel van samenhang en overeenkomst. Een constante is het doordringend aankijken van het publiek. In het Noors, Duits, Kroatisch, Nederlands en het universele Engels spreekt ieder zijn tekst in de microfoons. De een heeft het over geloof, de ander over verlangen, de volgende becommentarieert het gebeuren op de scène, spreekt over ,,het nulpunt van alle soorten kennis'', de kwalijke onverschilligheid of de eigen breekbaarheid. Als de lichamen bewegen klappen ze vaak (zijwaarts) tegen de grond of elkaar. Een lendendoek wisselt verschillende malen van eigenaar. Er is mannelijk en vrouwelijk naakt.

Een verblindende, rondzwaaiende lamp introduceert ten slotte het verhaal over de verschijning. Een uitgangspunt voor Fragile is namelijk het bijbelse verhaal over de militante anti-Christ Saul die in de heilige apostel Paulus verandert. Hoe waar en eeuwig is een persoonlijke waarheid? Het is een interessant thema, dat de Montazstroj-leden gedreven en kwetsbaar gestalte geven. Dat hun heftige poëzie niet altijd de mijne is, doet minder ter zake.

Voorstelling: Fragile door Performing Unit Montazstroj. Regie en choreografie: Borut Separovic en Tamara Huilmand. Dans: Guttorm Andersen, Irma Baatje, Fabian Galama, Damir Klemenic, Regina Magnus. Muziek: Hrvoje Crníc Boxer. Gezien: 5/5, Theater Frascati, Amsterdam. Aldaar t/m 8/5. Inl.: (020) 626 68 66.