Aziaten hekelen `dominantie' VS in slepend gevecht om toppositie WTO

De twist om de benoeming van een nieuwe topman van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) duurt al maanden. Azië is boos dat Washington de Thaise kandidaat dwarsboomt. De WTO kondigde gisteren enkele dagen van `reflectie' aan. De schade voor de WTO zelf loopt intussen op. ,,Dit conflict bedreigt de snelheid waarmee de WTO nieuwe handelsinitiatieven wil ontwikkelen.''

Thailand worstelt met zijn woede. Zeven maanden al wacht het land op de benoeming van zijn mondiaal gerenommeerde politicus en econoom Supachai Panitchpakdi tot directeur-generaal van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) in Genève, als opvolger voor de Italiaan Renato Ruggiero. Maar nog steeds is de Thaise vice-premier niet gekozen.

Een paar dagen geleden deed het gerucht de ronde dat hij zich had teruggetrokken, maar dat werd vervolgens fel tegengesproken door Supachai, die in zijn commentaar de WTO een ,,gebrek aan transparantie'' verweet.

De WTO blinkt dezer dagen zeker niet uit in doorzichtigheid. De organistie neemt zijn besluiten volgens zijn regels op basis van consensus. Maar juist bij de benoeming van een nieuwe baas levert dat, zo blijkt nu, onoverkomelijke problemen op. Maandenlang leek Supachai zonder serieuze concurrentie af te stevenen op de `overwinning', want zo werd de aanstelling van een Aziaat bij de WTO alom gezien.

Maar een paar weken geleden dook plotseling een nieuwe kandidaat op: Michael Moore, voormalig vakbondsman en ex-premier van Nieuw-Zeeland. Hij kreeg onder meer de steun van 's werelds machtigste handelsnatie, de Verenigde Staten, en dat is veel waard.

Begin deze week liet de Nieuw-Zeelander vol bravoure weten dat hij een meerderheid van de 134 bij de WTO-aangesloten landen achter zich wist. Supachai kon zich maar beter terugtrekken uit de race, was de boodschap.

De strijd om de hoogste zetel is door Moore's uitspraken nog bitterder geworden. De WTO drijft op deze manier snel af van de idealen die Ruggiero verbond aan zijn organisatie, die naast het neerhalen van handelsbarrières volgens de Italiaan ook kon bijdragen aan internationale vrede.

Handelsafgevaardigden en analisten vrezen zelfs dat het dispuut over de aanstelling van een nieuwe directeur-generaal meer schade aanricht aan de vier jaar geleden opgerichte WTO dan welk handelsconflict ook ooit zou kunnen doen. ,,Dit conflict bedreigt de snelheid waarmee de WTO nieuwe handelsinitiatieven wil ontwikkelen'', zegt een analist.

,,Of dit dispuut nu op korte termijn wordt opgelost of met veel bloed op de vloer, het zal ontegenzeggelijk impact hebben op de sfeer waarin landen zich voorbereiden op toekomstige handelsoverleg-sessies'', zei de Pakistaanse handelsafgevaardigde Munir Akram, die Supachai steunt, eerder deze week. ,,Maar er is nu zo'n slechte stemming ontstaan tussen veel WTO-leden dat het moeilijker zal worden om overeenstemming te vinden over handelszaken in de nabije toekomst.'' Ook vanuit landen die Moore steunen, kwamen waarschuwende woorden. ,,De WTO is absoluut verlamd door deze affaire'', vertelde Carlos Perez del Castillo, Uruguay's hoogste handelsafgevaardigde en voorstander van Moore.

Het conflict binnen de WTO draait niet eens zozeer om de personen Moore en Supachai, want beiden hebben hun sporen verdiend in de internationale politiek en zijn grote voorstanders van vrijhandel. Het geruzie over de opvolging van Renato Ruggiero gaat veeleer over de posities van de belangrijkste handelsnaties in de wereld: de Verenigde Staten, de Europese Unie en de ontwikkelingslanden, die het grootste deel van de WTO-leden vormen en een steeds actievere rol opeisen in de handel. Volgens de meeste lidstaten is het tijd voor een topman uit een ontwikkelingsland. Supachai zou in dat opzicht de ideale kandidaat zijn. Maar de discussie wordt complexer doordat de verschillende visies over de benoeming niet langer langs de Noord-Zuid lijnen van weleer lopen. Supachai krijgt ook steun uit rijke landen als Japan en Australië, terwijl Moore grote delen van het 'arme' Afrika en Latijns-Amerika achter zich weet.

Volgens Supachai's supporters is het stadium aangebroken dat de grote handelsnaties - de VS voorop - het te lang alleen voor het zeggen hebben gehad binnen de WTO. Er moet volgens hun meer en beter geluisterd worden naar de wensen van andere landen. In zekere zin bewijst de ruzie rond de benoeming van een nieuwe topman het gelijk van deze groep, want ook nu weer willen de landen die al jaren alle discussies over de wereldhandel domineren - wederom: de VS voorop - hier hun zin krijgen.

De VS zijn bevreesd dat Supachai als directeur-generaal onvoldoende oog zal hebben voor de Amerikaanse handelsagenda binnen de WTO. ,,Er bestaat angst bij de Amerikanen dat Supachai, veel meer dan Moore, aandacht zal geven aan de zorgen van de minder ontwikkelde landen, zoals de roep om aanpassing van de WTO-statuten over anti-dumping'', vertelde een Europese diplomaat deze week. Volgens de WTO-regels mogen landen boetes opleggen op geïmporteerde goederen die onder de kostprijs worden verkocht op buitenlandse markten. Maar veel Aziatische landen beweren dat de VS en ook veel EU-landen deze regel gebruiken als een gecamoufleerde vorm van protectionisme.

Analisten wijzen er verder op dat het huidige dispuut niet alleen de relaties tussen de VS en Azië onder druk zet. In veel breder verband staat de overheersing van de Amerikanen in mondiale instituten als de WTO, het Internationaal Monetair Fonds (IMF) of de Wereldbank ter discussie. Veel landen hebben, zo blijkt steeds vaker, langzamerhand genoeg van het toontje dat de Amerikanen er op na neigen te houden op internationaal niveau.

De reactie van de Thais was in dat verband een duidelijk signaal voor de VS. Hoofdcommentaren in landelijke dagbladen als The Nation en Bangkok Post gaven begin deze week blijk van frustratie en rancune jegens de Yankees, die beticht werden van een ,,allesbehalve eerlijke opstelling'' in de procedure rond de benoeming van een nieuwe WTO-baas. Eerder hadden Thaise parlementariërs al opgeroepen de relaties met de VS te herzien. Vanmiddag demonstreerden honderden Thais voor de Amerikaanse ambassade in Bangkok voor een eerlijk proces bij de WTO-benoeming.

Het moet Supachai, die vandaag nog eens herhaalde te zullen doorvechten, een goed gevoel geven: mocht hij het uiteindelijk toch niet worden, dan wacht hem in eigen land een warm welkom.