Op naar de echte liberalisering

De ambities van Reliant Energy zijn enorm. Als het aan topman Don Jordan ligt, wordt zijn bedrijf de ,,greatest'' energieservice-onderneming ter wereld. Niet voor niets liet hij begin dit jaar de oude naam Houston Industries vallen: Reliant wil groeien buiten de grenzen van de thuisbasis. In de eigen Houston-area opereert Reliant nu nog in een `ouderwets' gereguleerde markt waarvoor ze energie opwekken en – hoewel privaat – het monopolie hebben om elektriciteit aan de huizen te leveren. De tarieven voor consumenten worden vastgesteld na ingewikkelde onderhandelingen met de stad Houston en toezichthouder PUC over de door het bedrijf gemaakte daadwerkelijke kosten. In 1995 leidden die onderhandelingen nog tot een terugbetaling van 1,25 miljard dollar (2,5 miljard gulden) aan consumenten over een periode van drie jaar. Reliant had om een tariefstijging van 250 miljoen dollar gevraagd. ,,Dat was geen keiharde eis'', zegt tweede man Steve Letbetter, ,,maar we vonden dat de feiten ook een stijging konden rechtvaardigen.'' Dergelijke onderhandelingen zijn gebruikelijk en volgens Steve Neinast van toezichthouder PUC wijkt Reliant in zijn opstelling niet af van andere grote commerciële elektriciteitsbedrijven in Texas.

Als de dereguleringswet in het Texaanse Congres wordt aangenomen, gaat dat allemaal veranderen. De elektriciteitsmarkt wordt dan volledig geliberaliseerd en prijzen moeten dan in vrije concurrentie tot stand komen. Samen met de PUC is een nieuw (opnieuw lager) tarief vastgesteld waarvoor Reliant de komende vijf jaar elektriciteit moet gaan leveren. Dat zou zelfs nog lager geweest zijn als het bedrijf niet de kans had gekregen de `bakstenen' (onrendabele investeringen uit het verleden, in dit geval voornamelijk de kerncentrale in Bay City) te compenseren. Nieuwe concurrenten in de omgeving van Houston mogen onder de prijs van Reliant duiken tot ze 40 procent van het marktaandeel hebben veroverd. Daarna mag ook de voormalige monopolist Reliant met de prijzen gaan stunten. Reliant neemt de handschoen op en is daarin ,,wat agressiever dan gemiddeld'', zegt Karina Casari, stafmedewerker van senator Sibley, die de auteur is van de nieuwe Texaanse elektriciteitswet.

De liberalisering vergt voor Reliant een grote omschakeling, maar er zijn al voorbereidingen getroffen. In 1997 werd het gasbedrijf Noram overgenomen dat al opereerde in een sinds de jaren tachtig vrijgegeven gasmarkt, en met die aangekochte kennis van commerciële handel begaf Reliant zich vorig jaar op de geliberaliseerde elektriciteitsmarkt van Californië. Daar heeft de onderneming nu vijf centrales met in totaal een kleine 4.000 MW tot zijn beschikking. Reliant is in omvang thans het vierde gecombineerde gas- en elektriciteitsbedrijf in de Verenigde Staten.

De zwartglazen wolkenkrabber van Reliant in Houston weerspiegelt het gespleten karakter van het bedrijf: één vloer is ingeruimd voor het bestieren van de nog gereguleerde markten van Houston en San Antonio. Daar hebben de operators in de controlroom van Reliant nog de plicht het aanbod van elektriciteit in overeenstemming te brengen met de vraag van consumenten en industrie. Een verdieping hoger heerst de commercie: een drukke handelsvloer waar elektriciteit uit Californië geleverd wordt als de geboden prijs Reliant bevalt en brandstof zoals gas wordt ingekocht tegen de prijzen die Reliant bereid is te betalen. Ook de financiële handelaars lopen hier rond: de duurste jongens die handelen in termijncontracten zonder dat het de bedoeling is daadwerkelijk energie te leveren of te kopen: bij hen gaat het puur om het financiële resultaat dat een substantieel deel van het totale resultaat van Reliant moet gaan vormen.

In verhouding met een aantal andere energiebedrijven zijn die handelsactiviteiten van Reliant nog betrekkelijk klein. Vandaar dat sommige analisten op Wall Street zich afvragen of Reliant als zelfstandig bedrijf nog lang zal bestaan en of het in de nabije toekomst niet overgenomen zal worden. Het bedrijf zelf denkt van niet en kiest voor snelle expansie. De eerste stappen zijn gezet in Latijns Amerika. Met de overname van Una in Nederland is een ,,bruggenhoofd'' naar de te liberaliseren Europese markt tot stand gekomen. Meer acquisities zullen volgen, verzekert Letbetter: ,,Binnen twee jaar is het another ballgame.''