Oorlog

Nederland vierde gisteren traditioneel zijn bevrijding van 44 jaar geleden. Tegelijkertijd verricht het nu, als NAVO-lid, oorlogshandelingen. De wereld is deze eeuw niet tot rust gekomen. De actuele wereldkaart wordt getekend door brandhaarden, door twisten tussen landen en door interne conflicten, ruzies tussen minderheden en meerderheden, tussen rijk en arm. Het is oorlog.

DE BLOEDIGSTE CONFLICTEN VAN DEZE EEUW

Het definiëren van de tien conflicten die deze eeuw de meeste slachtoffers maakten is een lastige aangelegenheid. Burgerdoden zijn soms niet eens op een miljoen nauwkeurig te schatten. En sommige conflicten lopen in elkaar over: de oorlog die Josef Stalin tegen delen van zijn eigen bevolking voerde, is hier en daar nauwelijks te scheiden van de strijd tegen de Duitse invallers. En is genocide tegen de eigen bevolking tijdens of als gevolg van een conflict, zij het joods, Armeens of Cambodjaans en niet analfabeet, ook als bij de 'gewone' oorlogsslachtoffers op te tellen? Een poging tot rangschikking.

1 De Tweede Wereldoorlog (1939-1945), minimaal 50 miljoen slachtoffers. De foutenmarge van deze berekening is echter aanzienlijk, want het aantal Russische gesneuvelden is altijd conservatief ingeschat. Ook over de strijd tussen Japan en China in die periode zijn weinig nauwkeurige cijfers bekend.

2 Het bewind van Mao Zedong (1949-1976), 40 miljoen slachtoffers. Het was een van de bloedigste regimes ooit, dat een voortdurende oorlog tegen de eigen bevolking voerde. Tijdens de Grote Sprong Voorwaarts en de Culturele Revolutie vielen doden door grootschalige zuiveringen en hongersnoden.

3 Het bewind van Josef Stalin (1922-1953), 20 miljoen slachtoffers. Hongersnood in de jaren dertig door gedwongen landbouwhervormingen, vooral in de Oekraïne. Ook de zuiveringen van leger, intelligentsia en clerus maakten miljoenen slachtoffers, evenals de verdrijving van 'Volks-Duitsers' uit Oost-Europa.

4 De Eerste Wereldoorlog (1914-1918), 15 miljoen slachtoffers. Ook dit cijfer is niet accuraat, omdat onduidelijk is hoeveel Turken sneuvelden, hoeveel Armeniërs werden omgebracht en waar in Rusland de grens lag tussen wereldbrand, burgeroorlog en revolutie.

5 Burgeroorlog China (jaren '20 en '30), 4 miljoen slachtoffers. Ook voordat Mao aan de macht kwam, was China geen vredig land, met een continue strijd tegen warlords, boeren, regeringstroepen, moslimrebellen, communisten en andere guerrilla's.

6 De continue reeks oorlogen in Zuid-Oost-Azië (1945-1979), bijna 4 miljoen slachtoffers. Deze vielen eerst in de strijd tussen Fransen aan de ene kant en Vietnamezen en Laotianen aan de andere kant. Later namen de Verenigde Staten de plaats van de Fransen in en kregen Vietnam, Laos en Cambodjaanse facties steun van China en Rusland. De volkerenmoord van de Rode Khmer wordt verantwoordelijk gesteld voor de helft van het dodental.

7 De oorlog tussen Noord- en Zuid-Korea (1950-1953), 3 miljoen slachtoffers. Deze vielen vooral door de met de oorlog gepaard gaande volksverhuizing en hongersnood.

8 De oorlog in Afghanistan (1979-heden), 1,5 miljoen slachtoffers. Sinds Sovjet-commando's in december 1979 de hoofdstad Kaboel innamen, is Afghanistan één groot slagveld geweest. Eerst streden regeringstroepen met steun van de Sovjet-Unie tegen de mudjahedeen. Vanaf 1989, toen de Sovjet-troepen terugtrokken, bevochten moslim- groeperingen elkaar. Sinds enige jaren maken de Talibaan in negentig procent van Afghanistan de dienst uit.

9 Oorlogen in Ethiopië(jaren '60-heden) 1,5 miljoen slachtoffers. Het Oost-Afrikaanse land is al decennialang het toneel van burgeroorlogen, en hongersnood. Zo woedde in de jaren tachtig een hevige afscheidingsoorlog met de provincie Eritrea.

10 De burgeroorlog in Soedan (jaren '50-heden); de Amerikaanse strafexpeditie en de revolutie in Mexico (1916-1920); onafhankelijkheidsstrijd Biafra (1967-1970); oorlog tussen Pakistan en India (1971), wat tot een uitgemergeld Bangladesh leidde. Elk conflict had om en nabij één miljoen slachtoffers.