Europese NV stuit op participatieprobleem

De rechtsvorm van de Europese vennootschap staat al decennialang op de verlanglijst van Brussel. Maar onenigheid over medezeggenschap staat een akkoord in de weg.

Een gemeenschappelijke Europese markt, een Europese Centrale Bank en een gemeenschappelijke Europese munt, het zijn algemeen aanvaarde zaken geworden op een zich vernieuwend oud continent. Er komt nu zelfs een Euro-beurs aan. Waarom dan geen gemeenschappelijke Europese vennootschap? Zo'n voor de hand liggende rechtsvorm zou immers optimaal kunnen profiteren van Europa's integratie en grensoverschrijdende fusies vergemakkelijken. Tot verdriet van Brussel wil het er niet van komen.

Drieëndertig jaar geleden vond de Europese Commissie het al een prima idee en lanceerde toen een - door de Rotterdamse hoogleraar Piet Sanders ontwikkeld - concept voor één Europese vennootschap ofwel Societas Europaea (SE). Met zo'n statuut wilden de Europese voortrekkers het al eind jaren zestig mogelijk maken een onderneming te baseren op een rechtsvorm die overal in de EU zou gelden. Bij de succesvolle maar archaïsch opgezette vliegtuigbouwer Airbus, waar Franse, Duitse, Britse en Spaanse partners al jaren worstelen om zichzelf te transformeren tot een NV, verlangen ze al jaren naar zo'n SE-optie.

Dat die Europese NV er ondanks decennia van overleg niet kwam heeft alles te maken met de problemen van werknemersmedezeggenschap. Die zeggenschap loopt in Europa nogal uiteen. In verscheidene landen, zoals Engeland en Ierland, blijven zeggenschap en controle voorbehouden aan de aandeelhouders en beperkt die van de werknemers zich tot de afzonderlijke ondernemingsraad.

In landen als Denemarken en Duitsland is die zeggenschap van de werknemer wel in de ondernemingsstructuur vastgelegd. In Denemarken kan dat gebeuren door benoeming van een werknemersvertegenwoordiger in de raad van bestuur. Duitsland kent een directe vertegenwoordiger van de werknemers in de Aufsichtsrat, het toezichthoudende orgaan van de onderneming. Nederland heeft een soort tussenpositie met het structuurregime dat een zwaar accent legt op de toezichthoudende raad van commissarissen.

Helaas zijn het juist die verschillen in medezeggenschap in de Europese ondernemingen die de ontwikkeling van de Europese NV frustreren. Een Duits bedrijf dat in Duitsland opteert voor een SE zou zo immers de werknemersparticipatie kunnen omzeilen. Dat wil Bonn niet. De Britten bleven bij hun op de geldschieter toegespitste NV-vorm, al lijkt er sinds de komst van Tony Blair wat meer souplesse in het Britse standpunt, terwijl in Nederland het structuurregime vooralsnog overeind staat.

Vier jaar geleden deed de Europese Commissie een poging de impasse te doorbreken door de vorming van een zware werkgroep onder leiding van burggraaf Emile Davignon, ooit Euro-commissaris en topman van de Belgische Société Générale. Die concludeerde dat een algehele harmonisatie van participatiesystemen in Europa onmogelijk was. Davignon koppelde daar een nieuw voorstel aan vast volgens welk voor elke aspirant-Europese NV afzonderlijke onderhandelingen de geschikste manier zijn om een (verplichte) vorm van medezeggenschap te realiseren. Die kon zo dus worden toegesneden op de specifieke omstandigheden van Europese ondernemingen en op de wensen van de daar werkende personen.

Toch haalde Davignons Societas Europaea à la carte het eind vorig jaar in Wenen ook niet. Toen de Europese ministers van sociale zaken daar de knoop eindelijk wilden doorhakken, lagen de Spanjaarden onverwacht dwars.

Mevrouw Scheltema-Beduin van werkgeversorganisatie VNO-NCW geeft de hoop niet op dat de de huidige Duitse EU-voorzitter het aloude SE-plan alsnog op de agenda zal plaatsen. Maar voor een deskundige als Paul Storm van Nauta Dutilh, die in de jaren zestig als 'jong broekje' prof. Sanders assisteerde bij de opstelling van het oorspronkelijke SE-model, hoeft het niet meer zo nodig. ,,Het is vooral een prestigeproject van Brussel geworden'', vreest hij. ,,De Europese NV is niet meer per se nodig. Al zou die bij intra-Europese fusies wel handig zijn.''