Een vader, een moeder en een thuis

Omdat pleegouders steeds moeilijker te vinden zijn, heeft de Gezinsraad onlangs gepleit voor de invoering van betaald pleegouderschap. Marian van de Laar nam de afgelopen tien jaar onbezoldigd 21 kinderen in huis.

,,Pleegkinderen nemen een verleden mee. Of het nu wel of niet leuk is, het is hun verleden. Daardoor krijgen we weleens mensen over de vloer van wie je zegt oei. Ouders die onze portemonnees leeghaalden als we even de kamer uit waren. Mensen met wie geen afspraken te maken zijn. Zou een kind om half vijf terug zijn, komt hij pas 's ochtends om half elf.''

Marian van de Laar (43) klinkt als een `beroeps'. Ze praat over kortverblijfplaatsen, langverblijfplaatsen en crisisplaatsingen als iemand die al jaren in de jeugdzorg werkt. Dat doet ze ook, maar onbezoldigd. Zij en haar man namen de afgelopen tien jaar voor korte of langere tijd 21 kinderen in huis die bij hun eigen ouders waren weggehaald. Zelf hebben ze drie dochters. De tweeling, nu 19, werd te vroeg geboren. Van de Laar lag enige tijd in het ziekenhuis en zag vele andere kinderen aan zich voorbij trekken. Ook kinderen die het thuis wellicht niet zo goed zouden krijgen. ,,We dachten: Als dit goed afloopt, gaan we proberen ook iets voor hen te doen.''

Jaren later kwam het ervan. Na een verhuizing naar een groter huis hakten ze de knoop door en volgden een cursus van drie avonden bij Pleegzorg Nederland. Een maatschappelijk werker kwam enkele keren langs voor overleg, waarna de eerste twee kinderen arriveerden.

Met z'n tienen zijn ze nu, afgezien van de twee honden. In de keuken staat een enorme ronde houten tafel, waar ze desnoods met zestien man tegelijk aan kunnen eten. Bram, tien jaar, is gekomen toen hij vier was. Zijn ouders zijn gescheiden, zijn vader wil niets van hem weten, zijn moeder is psychiatrisch patient. Ze wil Bram terug, al jaren lopen er rechtszaken. Nog steeds weet Bram niet zeker wat er met hem zal gebeuren. Hij ziet zijn moeder een keer per maand en belt haar geregeld.

Ook Brams zus Lara (16) woont in het gezin, zij het korter dan Bram. Eerst woonde ze bij haar vader maar die wil ze nu niet meer zien. Lara wil niet bij haar moeder wonen en haar moeder doet daar ook geen moeite voor. ,,Lara zei het laatst heel mooi'', zegt Marian. ,,Ik heb een vader en een moeder en een thuis.'' Sinds januari zijn er ook twee meisjes van Koerdische afkomst. Hun vader mag niet weten waar ze zijn, hun moeder ziet hen eens per maand.

Bij een crisisplaatsing komen kinderen plotseling aan. Vaak zonder kleding, of met kleren die niet passen. De pleegouders moeten daar dan zelf voor zorgen. De dagvergoeding die zij krijgen, zo'n 17 tot 28 gulden afhankelijk van de leeftijd van het kind, is soms toereikend en soms niet. ,,Voor één jongetje moest ik drie keer per week naar een behandelcentrum in Arnhem. Tijd, benzine, opvang regelen voor de andere kinderen. Daar zou wel iets tegenover mogen staan.''

Maar Van de Laar heeft een ambivalente houding tegenover geld. Ze maakt nauwelijks gebruik van extra vergoedingen. ,,Ik heb daar moeite mee. Je voelt je al gauw zo'n bedelaar.'' Liever betalen ze de kosten zelf. Marian werkt vier halve dagen per week als leidster in een peuterspeelzaal, haar man werkt fulltime bij vervoersmaatschappij Midnet.

Aan de andere kant is betaling misschien wel noodzakelijk om in de toekomst pleegouders te blijven vinden, peinst ze. ,,Er zijn steeds meer tweeverdieners met weinig tijd. Een extra inkomen is prettig. Willen ze dat ervoor opgeven? Dit soort kinderen doe je ook niet op de buitenschoolse opvang. Ze hebben al zoveel wisselingen gehad, ze vragen speciale aandacht. Maar het zou natuurlijk heel vervelend zijn als mensen het voor het geld zouden doen.''

Pleegkinderen houden vaak niet zo erg veel van zichzelf. Ze verwaarlozen hun spullen, hun kleren, het maakt hun allemaal niet zoveel uit. Pleegouders moeten alert zijn, zegt Van de Laar. Pleegkinderen komen en gaan. Elke keer is het afscheid moeilijk. ,,Na drie maanden gaat nog wel, daar stel je je op in. Maar langer is vreselijk. En we hebben ook weleens allebei gebruld toen we een jongetje na drie maanden hadden weggebracht. We waren niet blij met de plek waar hij terechtkwam.''

Roy blijft. Hij is gekomen als baby van zeven weken en nu is hij acht. Zijn moeder was verslaafd aan drugs, Roy heeft daar een lichte hersenbeschadiging aan overgehouden. Hij is hyperactief, heeft een gestoorde motoriek, plast in bed. Hij raakt in paniek als hij in de auto niet bij het raam kan zitten, als een winkel dicht dreigt te gaan en als hij verklede mensen ziet. ,,Als er met Pasen zo'n wandelende kip voorbijkomt krijg ik hem drie maanden het winkelcentrum niet meer in.'' Hij gaat nog wel naar een gewone basisschool, maar krijgt daarnaast verschillende behandelingen.

De drie dochters Van de Laar reageren verschillend per pleegkind, zegt Marian van de Laar. Soms missen ze aandacht. ,,Maar als we een open plaats hebben, zeggen de kinderen: wanneer komt er weer eens wat.'' Als haar dochters niet hadden meegedaan, hadden ze het nooit gered, zegt ze. ,,We kregen een keer een jongetje van bijna twee. Hij kon niet staan, niet zitten, niet liggend drinken, zo verwaarloosd was hij. Hoe die meiden daar niet mee bezig zijn geweest.''

Soms gaat het mis. Toen Roy drie was had hij grote moeite met een nieuw jongetje van twee, het type dat auto's in de video stopt en zelf in de droogtrommel klimt. ,,Roy zei: `Breng hem maar terug naar het asiel'. We hadden toen namelijk net een hond uit het asiel gehaald.'' Later was er een meisje van twaalf, een jaar jonger dan op dat moment de tweeling. ,,Die drie zijn toen op een heel negatieve manier met elkaar gaan concurreren. Het meisje zou lang blijven maar we hebben het na vijf maanden gestopt. Heel moeilijk, je voelt je tegenover iedereen schuldig. Dat kind had al zoveel teleurstellingen gehad, ben jij er weer een. En je eigen kinderen: Waar hebben die dat aan verdiend. En zelf: Dat je het nou niet voor elkaar krijgt dat ze elkaar accepteren zoals ze zijn.''

Je moet blij zijn met kleine dingen. Bram was een heel timide jongetje. Nu zit hij op scouting en komt met lintjes thuis. De Koerdische meisjes kwamen heel schrikachtig binnen. Nu zie ik ze tot rust komen. Dat is toch hartstikke mooi? Ze komen uit de ruzie en de narigheid en jij geeft ze weer wat vertrouwen.''