De douche van ƒ6,90

Vanaf 1 januari dit jaar valt leidingwater in het hoge tarief van de BTW-heffing. Maar niet al het water, want de eerste zestig gulden van de waterrekening blijft belast tegen het oude, lage tarief.

De brief die de klanten van het drinkwaterbedrijf hierover hebben gekregen, liegt er niet om. Woede, irritatie, ergernis spatten er van af: ,,De eerste ƒ 60,00 van uw drinkwaternota wordt belast met 6% BTW. De teveel door u betaalde BTW – dat is dan 11,5% van ƒ 60,00 zijnde ƒ6,90 – verrekenen wij met u in de periode tussen 1 juli en 31 december 1999.'' En zo foetert de brief door.

Geef het Duinwaterbedrijf Zuid-Holland eens ongelijk. Nadat de Kamer op 25 november vorig jaar besloot dat er voortaan twee tarieven van toepassing zijn op water, moeten de drinkwaterbedrijven alle rekeningen herzien. Dat kost geld en levert klagende klanten op.

Het begon vorig jaar met een onzalig plan van staatssecretaris Vermeend (Financiën) om drinkwater niet langer volgens het lage maar volgens het hoge BTW-tarief te belasten. Waarom? Het stond in het Regeerakkoord. Zoiets wordt gepresenteerd als milieuvriendelijk beleid – een financiële prikkel die douchende, kokende en wassende burgers moet bewegen tot zuiniger watergebruik. Net zoiets als rekeningrijden en de energieheffing. Maar het is natuurlijk een ordinaire lastenverhoging. Vermeend had de extra btw-opbrengst van 255 miljoen gulden nodig.

Het lage BTW-tarief is bedoeld voor eerste levensbehoefte. Kennelijk was drinkwater volgens Vermeend geen eerste levensbehoefte.

De Tweede Kamer dacht daar anders over. Drie coalitiegenoten – Wouter Bos (PvdA), Bibi de Vries (VVD) en Francine Giskes (D66) – verzonnen het onderscheid tussen water voor de eerste levensbehoefte en luxewater. Met die vondst rechtvaardigden ze een splitsing in de BTW-heffing. Levenswater tegen zes procent en de rest als luxewater tegen 17,5 procent.

Luxewater, dat roept beelden op van sproeiers op groene gazonnen in de droge zomer en van iedere dag auto's wassen. Dit laatste lokte de uitspraak uit van oppositielid Reitsma (CDA) dat het voortaan goedkoper is de auto te wassen met Spa Blauw dan met leidingwater. Mineraalwater valt in het lage BTW-tarief.

Kamerlid Schutte (GPV) begreep er niets van. Hij maakte in het Kamerdebat de onsterfelijke opmerking: ,,Ik denk dat de gemiddelde mens heel wat meer water verbruikt dan een goudvis.''

De drie Kamerleden waren onverbiddelijk. Waterbeleid is inkomenspolitiek, moeten ze gedacht hebben. De minima mochten niet de dupe worden van de belasting op verspilling in de suburbia. Ze legden de grens tussen luxe en noodzaak bij zestig gulden. Over deze aanpassing heeft de Tweede Kamer zeven uur en twintig minuten gepalaverd. Met als resultaat dat een huishouden ƒ6,90 op jaarbasis minder kwijt is aan de water-BTW dan bij het oorspronkelijke plannetje van Vermeend. Dertien cent per week.

Het wordt nog gekker. De waterprijs is niet overal in Nederland hetzelfde. Voor die zestig gulden krijgt een huishouden bijvoorbeeld in Tilburg bijna twee keer zoveel `goedkoop' water als in Den Haag. Zouden de eerste levensbehoeften in Tilburg ook twee keer zo groot zijn?

Hoeveel water gebruiken Nederlanders eigenlijk? Uit onderzoek blijkt dat het gemiddelde verbruik 128 liter per dag per persoon is. Dit lijkt veel, maar hieronder vallen ook de wc-spoeling en douchen. Samen nemen die ruim de helft, en met de wasmachine erbij ongeveer driekwart van het waterverbruik voor hun rekening.

Voor zestig gulden is in het gebied van het Duinwaterbedrijf Zuid-Holland 14.500 liter water (ƒ3,24 per 1.000 liter ex BTW) te koop. Dat is 16,5 liter per persoon per dag (gerekend met een huishouden van gemiddeld 2,4 personen). Goed, 16,5 liter drinkwater is ruim voldoende om te drinken en voedsel te bereiden. Maar zouden de Kamerleden Bos, Giskes en De Vries vergeten zijn dat mensen ook wel eens naar de wc moeten, zich wassen of hun kleren moeten uitspoelen? Dan dekt die 16,5 liter nog geen 15 procent van de dagelijkse waterbehoefte. Zo wordt het begrip eerste levensbehoefte nogal sober – om niet te zeggen onhygiënisch – uitgelegd.

Er is nu besloten een proefproces te gaan voeren tegen de Belastingdienst. Dat proces zal gevoerd worden door het Duinwaterbedrijf Zuid-Holland omdat de afnemers van DZH, dat de hoogste waterprijs van Nederland berekent, relatief de grootste financiële schade ondervinden.

In de Europese Unie is het niet toegestaan bij belastingen te discrimineren. Tenzij de staat kan aantonen dat het onderscheid in twee soorten water gerechtvaardigd is, is het in strijd met het Europese recht om twee BTW-tarieven te hanteren op één product.

rjanssen@nrc.nl