AEX-fondsen in slag om Euro-podium

Acht Europese beurzen slaan de handen ineen. Reuze gemakkelijk voor beleggers, maar er is één probleem. Voor duizenden beursfondsen zijn slechts 300 plaatsen beschikbaar. Een tweedeling dreigt.

Ondernemers hebben er een nieuwe reden bij om op zoek te gaan naar fusie- of overnamekandidaten: de Europese beurs in wording. Geen van de grote beursfondsen van dit moment wil buiten het keurkorps van de 300 tot 400 grootste ondernemingen vallen. De enige manier om voor te dringen en deel uit te maken van de nieuwe Europese index is een forse overname.

,,Als een bedrijf tot de blue chips behoort die pan-Europees verhandeld gaan worden, kan dat fonds heel veel handel uit de Verenigde Staten verwachten'', aldus president George Möller van de Amsterdamse effectenbeurs. Hij verwacht dat slechts 17 tot 20 fondsen uit Nederland op een plaatsje in de Europese elite kunnen rekenen. Hoe de selectie plaats zal vinden heeft hij met zijn zeven collega's nog niet bepaald. Eerder deze week is al wel besloten dat over circa drie jaar een gezamenlijk Europees platform functioneert, waarin 300 tot 400 bedrijven worden verhandeld die dan gezamenlijk een nieuwe index vertegenwoordigen. ,,Eén ding is duidelijk: ook voor de belegger is big beautiful'', aldus Möller. Nog iets anders is duidelijk: de AEX-index verdwijnt en in Nederland zal slechts een lokale index van kleinere fondsen overblijven.

Grote beleggers, zoals pensioenfondsen en verzekeraars, stappen steeds vaker over op index-beleggen en dat maakt die ranglijsten zo belangrijk. In plaats van een portefeuille samen te stellen met individuele fondsen kiezen de grote partijen precies die bedrijven die ook de index vormen. Wanneer bijvoorbeeld de verzekeraar Aegon voor 9 procent de hoogte van de AEX-index bepaalt, dan geldt dat ook voor de portefeuille van de AEX-belegger. ,,Fondsbeheerders mogen hier in veel gevallen nauwelijks van afwijken. De marges voor een eigen beleid worden steeds smaller'', stelt Peter van Doesburg van Effectenbank Stroeve.

Een voorbeeld van een — nu al bestaande — Europese index is de Eurotop 300, waarin 18 Nederlandse bedrijven een plaatsje hebben. ,,Je kan het effect op de koers niet in cijfers vangen, maar de indices worden alleen maar belangrijker'', aldus Van Doesburg. Hij weet ook waarom. ,,De institutionele beleggers worden keihard afgerekend op hun resultaat. Wanneer de hele beurs, en dus de index daalt, dan hebben ze een excuus. Hebben ze zelf aandelen geselecteerd, dan worden de fondsbeheerders verantwoordelijk gehouden.''

Tekenend voor het belang van de indices is de stap van Philips om op een meer Amerikaanse boekhoudmethode over te gaan. ,,We hebben hierdoor een grotere kans te maken om in Amerikaanse indices terecht te komen'', aldus financieel bestuurder J. Hommen vorige maand. Een hoge beurskoers is niet alleen van belang voor het prestige, maar het vergroot ook de slagkracht bij overnames en kan vijandige overnames te duur maken.

Wanneer bij de nieuwe Europese index naar de beurswaarde wordt gekeken, vallen AEX-fondsen als Baan, Océ, DSM en KLM onherroepelijk buiten de boot. ,,Het heeft ons volle aandacht'', stelt een zegsman van het chemieconcern DSM, ,,want het belang van de indices is groot. Probleem voor ons is dat meestal voor Akzo wordt gekozen dat anderhalf maal zo groot is.'' De twee belangrijke Europese indices van dit moment, de Eurotop 300 en de Stoxx 300, hebben DSM links laten liggen. ,,We zijn op dit moment in gesprek met diverse beurzen om te bekijken wat precies de criteria zijn'', aldus de woordvoerder. En een grote overname om toch in de top te blijven? ,,Ook dat is mogelijk, want we blijven om ons heen kijken.''

Dat de fondsen die de Europese boot missen slechts een marginaal bestaan gaan leiden wordt door beurspresident George Möller ontkend. ,,Ik geloof in de efficiëntie van de markt. Zodra de grootste fondsen te duur worden, zullen beleggers weer meer aandacht voor de kleinere bedrijven krijgen''. Die aandacht van de belegger zal volgens hem ook verhinderen dat het Damrak over drie jaar slechts een marginale rol zal spelen in de Europese kapitaalmarkt.

Ondanks de efficiëntie van de markt is de trend om steeds meer via de index te beleggen dagelijks af te lezen van de koersenpagina's. Kleine en middelgrote fondsen presteren veel minder goed dan de leden van de eredivisie op het Beursplein. De Vereniging van Effectenbezitters (VEB) presenteerde onlangs een lijstje van de zestig slechtst presterende beursfondsen die minder dan 10 keer hun winst waard zijn. Tekenend is dat slechts drie fondsen uit de AEX-index bij die verliezers zitten.

Vooral voor het automatiseringsfonds Getronics is de komst van een nieuwe, Europese index een tegenvaller. Het onder beleggers populaire fonds lobbiet al tijden hardnekkig om tot de 25 AEX-fondsen te mogen behoren, maar de wens is nog steeds niet vervuld. Directeur C. van Luijk benadrukte afgelopen dinsdag in de toelichting op de overname van Wang niet toevallig dat Getronics door deze acquisitie ,,zeer waarschijnlijk'' in de AEX-index zal belanden. Dat plezier lijkt van korte duur te zijn. Om tot `de Europese AEX' te gaan behoren moet Getronics in de komende drie jaar nog zeker een forse overname doen.