`Super-donderdag' is vuurproef voor Labour

Bijna elke politieke partij in het Verenigd Koninkrijk heeft een goede reden om de gemeenteraadsverkiezingen van morgen te vrezen.

Morgen neemt het Britse volk zijn leiders met harde cijfers de maat, voor het eerst sinds Labour precies twee jaar geleden de landelijke verkiezingen won. Op `super-donderdag' kiezen niet alleen Schotland en Wales een eigen volksvertegenwoordiging, maar houdt vrijwel het hele land gemeenteraadsverkiezingen. Dertig miljoen kiesgerechtigde Britten wijzen dan 12.000 vrije raadszetels toe in 359 gemeenten.

Iets van de uitkomst staat al vast: verlies voor Labour, de partij van premier Tony Blair, en winst van honderden zetels voor de Conservatieve Partij onder leiding van William Hague.

Maar de leiders werken zich nu al uit de naad om de cijfers te relativeren. Labour, dat in het landsparlement sinds 1997 een overweldigdende meerderheid heeft, zou het meest schade lijden onder de verwachte lage opkomst. De partij heeft de laatste campagneweek dan ook gebruikt om Labour-kiezers te mobiliseren. Maar zelfs als nu 43 procent van de Britten opnieuw Labour zou komen stemmen, is dat nog steeds vier procent minder dan de recordwinst tijdens de laatste gemeenteraadsverkiezingen in 1995, toen Labour nog oppositie voerde. De partij zegt daarom rekening te houden met het verlies van duizend van haar 6.070 zetels in gemeenteraden.

Het omgekeerde geldt voor de Tories, die geen enkele gemeenteraadszetel meer hebben in Manchester en Liverpool, noch in heel Schotland, en die zelfs in `blauwe bastions' als het Engelse noordoosten en zuiden in 1995 kolossale verliezen leden. Zij kunnen het nu alleen maar beter doen, zeggen ze optimistisch, maar of het een echte comeback is valt te bezien.

Een verwachte winst van ruim 500 zetels zou weliswaar de kloof dichten tussen de schamele 25 procent van 1995 en de 30 procent van de landelijke stemmen uit 1997, maar het betekent geen winst. En of partijleider William Hague zo'n uitslag overleeft, is hoogst onzeker. ,,Als we niet substantieel méér winnen, zijn we sinds de laatste verkiezingen niks opgeschoten'', zei parlementariër Laurence Robertson, een harde Thatcher-volgeling, zondag in The Observer. ,,Dat betekent dat William [Hague] geen effect heeft gehad.''

Hague ligt onder vuur uit de rechterflank van zijn partij, sinds hij twee weken geleden zijn `tweede man', Peter Lilley, liet aankondigen dat het principe van de vrije markt niet van toepassing is op de gezondheidszorg en sociale zekerheid. Dat was heiligschennis voor degenen in de partij die het gedachtegoed van Margaret Thatcher beheren. De oud-premier en de oude rotten van haar bewind trapten een rel. Dat Lilley's toespraak op de twintigste verjaardag van Thatchers aantreden viel, maakte de zaak er niet beter op.

Voor Hague was het een poging om zijn partij een nieuw `zorgzaam' gezicht te geven na de verpletterende verkiezingsnederlaag van 1997. Hij erkende de ongelukkige timing, maar houdt vast aan zijn analyse dat die nederlaag juist te wijten was aan de doorgeschoten saneringen en marktliberalisatie tijdens de Tory-regeringen van de achttien jaar daarvoor.

De opstand toont aan hoe breed de ideologische kloof is binnen Hague's partij. ,,Dat er zo'n vulkaanuitbarsting ontstaat, laat zien dat we het trauma van ons verlies nog steeds niet hebben verwerkt'', zei een schaduwminister. Zo zit Hague knel tussen zijn rechtervleugel en premier Blair. Die wil niet langer links genoemd worden en heeft met zijn `Derde Weg' tussen vrije markt en sociale rechtvaardigheid het ideologische middenveld geannexeerd.

Toch valt er voor Hague morgen veel te verdienen. Juist in de gemeenteraden is de geest van New Labour nog lang niet overal doorgedrongen. Daar is een vernieuwde Tory-partij een redelijk alternatief. Een reeks corruptie-affaires en gevallen van incompetentie in raden die al tientallen jaren gerund worden door Labour helpen daarbij een handje.

Ook in districten waar Labour-raden de gemeentebelastingen hebben verhoogd krijgt die partij een zware dobber. Hetzelfde geldt voor de districten waar massa-ontslagen zijn gevallen door fabriekssluitingen als gevolg van het dure pond. Blairs eigen kieskring, Sedgefield in het noordoosten, is er zo één. De staalstad Sheffield (Yorkshire), waar Tories en liberaal-democraten Labour zo goed als zeker zullen verdrijven uit de raad, is een andere.