Kohl: Maak Servië lid van Europese Unie

Lang zweeg hij, maar nu acht oud-bondskanselier Helmut Kohl de tijd rijp voor een gesprek over zijn terugkeer op het Europese toneel. Als praktisch adviseur én als visionair. Hij wil over Europa meepraten, in het openbaar.

,,Ik ben ervan overtuigd dat de Balkanlanden, als de oorlog eenmaal voorbij is, lid van de Europese Unie worden. Anders is een echt vreedzame ontwikkeling in deze regio uitgesloten. Servië, Kroatië en Slovenië hebben een oeroude Europese traditie. Natuurlijk moeten ze voldoen aan de EU-eisen van democratie, burgerrechten en respect hebben voor de grenzen. Maar alleen als deze landen zijn opgenomen in de EU zal de Balkan niet meer het eeuwige kruitvat van Europa zijn.''

Helmut Kohl, bondskanselier b.d. (buiten dienst), blijft een apostel van Europa. Wie aan grenzen komt, maakt oorlog, had zijn vroegere vriend de Franse oud-president François Mitterand hem voorgehouden. ,,Volstrekt juist'', zegt Kohl. ,,Grenzen kun je niet afschaffen. Daarom moet je ze overwinnen.''

De voormalige Duitse bondskanselier is monter en zit als vanouds op zijn praatstoel. Kohl wil weer een rol spelen in de Europese politiek. Sinds hij vorig jaar september na een verkiezingsnederlaag aftrad als kanselier, heeft hij zich stilgehouden. Maar deze zomer wil hij daaraan een einde maken. Dan wil hij via de Europese Volkspartij (EVP), waartoe de Europese christen-democratische partijen behoren, zijn invloed aanwenden.

Kohl vertelt het met zichtbaar genoegen aan een klein gezelschap Europesejournalisten in Bonn, al wil hij duidelijke afspraken maken over wat uit zijn mond wel en niet geciteerd mag worden. Op een officiële functie bij de EVP is hij niet uit. Hij wil over Europa meepraten, zoals hij nu ook achter de schermen doet. Want Kohl mag dan na de verkiezingen zijn stilgevallen, op de rijke ervaring van de 69-jarige wordt nog regelmatig een beroep gedaan. Zijn mening wordt gevraagd, of het nu om een crisis bij de Europese Commissie gaat of om de oorlog in Kosovo. Zijn persoonlijke relatie met de Amerikaanse president Clinton en diens Russische collega Jeltsin maakt hem tot een adviseur van gewicht.

Na zestien jaar de Duitse regering te hebben geleid nam Kohl vorig jaar als de eerste de beste christen-democratische parlementariër plaats op een bankje in de Bondsdag. In de kelder van het parlement heeft Kohl zijn kantoor ingericht. Zijn persoonlijke secretaresse en vertrouweling Juliane Weber heeft hij meegenomen, net als de olifantenverzameling, zijn bureau, het landschappelijke olieverfschilderij en zijn uitgebreide muntenverzameling. De bondskanselarij in miniatuur.

Zelfs de ingewikkelde telefoon kan Kohl nu zelf bedienen. Toen zijn vriend Theo Waigel, oud-minister van Financiën, eens wilde testen of zijn vroegere chef inderdaad `s morgens even vroeg aan het werk was als op het Bundeskanzleramt, was hij verrast Kohls stem aan de telefoon te horen. Hij trof geen spoor van ontwenningsdepressies waarmee belangrijke persoonlijkheden doorgaans na het afscheid van de macht te kampen krijgen.

De bondsdagafgevaardigde Kohl dwingt met de plichtsgetrouwe uitoefening van zijn nieuwe functie bij jonge parlementariërs respect af. Geen debat in de Bondsdag slaat hij over. Hoe de rood-groene ministers ook de vloer met zijn politiek aanvegen of het gaat om het terugdraaien van economische hervormingen of het extra belasten van lage-lonenbanen - Kohl kijkt gelaten toe, grijnst zo nu en dan, maar zwijgt.

Hij wil als een waardig verliezer zijn opvolger, Gerhard Schröder, niet voor de voeten lopen. De nieuwe kanselier heeft op zijn beurt ook een royaal gebaar gemaakt. Kohl mag de helft van de bungalow in de tuin van de bondskanselarij privé blijven gebruiken.

Kohl wil ook geen rol spelen bij de campagne van de Duitse christen-democraten voor de verkiezingen van het Europees Parlement in juni. Zou hij dat wel doen, dan zou de christendemocraten verweten kunnen worden dat zij niemand anders hebben. Kohl mag met zijn enorme gestalte dikwijls met een olifant zijn vergeleken, olifanten zijn `zeer gevoelige dieren' zegt hij. Daarom komt Kohl pas na de Europese verkiezingen terug op het Europese politieke toneel.

Helemaal zonder officiële functie zal dat niet zijn, als het aan de CDU ligt. De huidige CDU-leider Schäuble wil dat het Europees Parlement en de regeringsleiders van de Europese Unie een groep bijzonder gekwalificeerde Europese persoonlijkheden opdracht geeft om een ontwerp te maken voor een Europese grondwet. Uiteraard zou Kohl - net als Jacques Delors, de voormalige voorzitter van de Europese Commissie tot die groep moeten horen. De Oost-Europese kandidaatlidstaten van de EU zouden er ook in vertegenwoordigd moeten zijn.

De huidige Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Joschka Fischer, heeft in januari in het Europees Parlement ook gepleit voor zo'n grondwet. Daarin zou onder andere vastgelegd moeten worden wat tot de taken van Brussel behoort, wat in de EU-lidstaten moet worden beslist en wat essentiële waarden zijn die de Europeanen met elkaar verbinden. De Duitsers spreken uitdrukkelijk van een `grondwetsverdrag'. Een Europese grondwet zou een heilloze discussie teweeg kunnen brengen over de vraag of de Duitse bondsrepubliek dan wordt opgeheven, en of Groot-Brittannië, dat geen grondwet heeft, door de EU gedwongen zou kunnen worden er een te aanvaarden.

Kohl bereidt zich voor op de rol van elder statesman in Europa. Duidelijke meningen heeft hij, bijvoorbeeld over het probleem van de Kosovaarse vluchtelingen. ,,Beschamend'' vindt hij het, dat binnen de EU nog gediscussieerd moet worden over de aantallen vluchtelingen die lidstaten kunnen opnemen. ,,Ik vind het onbegrijpelijk dat dit niet vanzelfsprekend is'', zegt Kohl. Als hij `s avonds thuis zit voor de televisie, kan zijn vrouw Hannelore de beelden van de vluchtelingen en hun ellende soms niet meer zien. Hannelore is zelf een vluchtelingskind. Kohl: ,,Het is vreselijk met de angst in het hart te worden verjaagd.'' Het getal van vijfhonderdduizend vluchtelingen op driehonderd miljoen Europeanen is verwaarloosbaar. ,,Die driehonderd miljoen Europeanen zijn zo rijk als ze nooit eerder waren'', betoogt hij. Geld kan volgens hem niet het probleem zijn.

In de ogen van Kohl gedraagt bij uitstek Groot-Brittannië zich onder premier Tony Blair, die op de lege stoel van Mr. Europe is gaan zitten, niet zoals het zich zou moeten gedragen. Blair staat op de rem bij de vluchtelingenopvang. En bij de recente Europese top in Berlijn trok hij net als zijn door Kohl gehate voorgangster, Margaret Thatcher, de Duitsers over de tafel toen het ging om de Britse financiële bijdrage aan de Unie. De oud-kanselier, die in de jaren tachtig de Iron Lady van nabij beleefde, kan het weten. Duitsland was immers één van de slachtoffers van de Britse chantage.

De top van Berlijn werd door bijna alle deelnemers tot een groot succes verklaard. Toch zegt Kohl nog nooit een verjaardagsfeestje te hebben meegemaakt, waarbij alle gasten na afloop verklaarden het grootste stuk taart te hebben veroverd. En het is duidelijk wie de klos is: Duitsland dat zijn hoge bijdrage aan de EU nauwelijks ziet dalen. Maar het uur van de waarheid slaat, waarschuwt de kanselier. Europa heeft geen reserves meer. Willen de Oost-Europese landen tot de EU kunnen toetreden, dan moet orde op zaken worden gesteld. Daar wil Kohl in de Europese Volkspartij hartstochtelijk voor strijden.

De bouw van het Europese huis blijft een zaak van ,,oorlog of vrede'', meent Kohl. Dat geldt voor Oost-Europa, net zo goed als voor de Balkan. ,,Destijds werd ik uitgelachen, maar nu is het hoogst modern dit te beweren''. Kohl bedoelt dit als hint naar Joschka Fischer, minister van Buitenlandse Zaken, die zich tijdens menig Kosovo-debat op deze uitspraak van Kohl beroept.

Het is in Kohls ogen ,,een schandaal'' om landen als Polen, Tsjechië, Hongarije en de Baltische staten tientallen jaren een mooie toekomst te beloven als het communisme voorbij is en ze vervolgens te zeggen pas tot de EU te kunnen toetreden als de huidige lidstaten hun interne financiën op orde hebben. ,,Ik ben ervan overtuigd dat de financiële bereidheid bij vooral jongere mensen veel groter is dan men denkt'', zegt Kohl.

Over de keuze van de Italiaanse ex-premier Romano Prodi voor het voorzitterschap van de Europese Commissie is hij enthousiast. Tijdens de onderhandelingen over het Verdrag van Amsterdam in juni 1997 dacht Kohl nog dat de bevoegdheden van de commissievoorzitter slechts beperkt uitgebreid zouden worden. Volgens het verdrag heeft Prodi een stem bij de keuze van de Eurocommissarissen, die de EU-lidstaten moeten leveren. Inmiddels is Kohl ervan overtuigd dat Prodi in de praktijk een grote zeggenschap heeft gekregen.Volgens hem zullen de EU-lidstaten er zich namelijk voor hoeden om in een situatie te komen dat de commissievoorzitter of het Europees Parlement bezwaren uiten tegen voorgestelde kandidaat-Eurocommissarissen.

Europa zal steeds verder integreren, daarvan is Kohl overtuigd. Een eigen leger acht hij over acht of negen jaren helemaal niet uitgesloten. Een eerste stap noemt hij het Nederlands-Duitse legerkorps. ,,Niemand die hier op straat loopt interesseert het, maar sta er even bij stil dat Duitsland met Nederland een gezamenlijke landmacht heeft. Uitgerekend met Nederland, waarmee de betrekkingen na de oorlog het moeilijkst waren.''

Kohl weet als geen ander in de Bondsrepubliek hoezeer de Nederlanders, die als buurland zo dicht bij Duitsland stonden, zich bedrogen voelden na de inval in 1940. De oud-kanselier zal nooit vergeten, dat tijdens de vredesbesprekingen in Versailles na de Eerste Wereldoorlog de uitlevering van Wilhelm II werd geëist. ,,Maar de oude koningin zei: `dat kunnen jullie vergeten. Hij is onze gast. Punt uit.'''De Nederlanders waren zeer Duitsvriendelijk. Daarom deden in 1940 het verraad en de bezetting zo'n pijn, weet Kohl. Daarom is hij nog diep onder de indruk van de ovatie die hij in Rotterdam kreeg toen hij als kanselier in 1995 aan de 5-mei-viering mocht deelnemen.

Nee, Kohl kent als politicus, als historicus en kind van de oorlog de fijngevoeligheden van de Europese partners, van Nederlanders, tot Fransen, Spanjaarden, Britten en Polen. Hij zal in zijn nieuwe Europese rol van oudere staatsman gebruik maken van zijn reputatie van respect voor gevoeligheden van anderen. Daarop was als bondskanselier zijn band met de Franse president Mitterrand gebaseerd. Daarop is ook zijn vriendschap gebaseerd met Rusland. Hoewel Jeltsin weet dat Rusland nooit lid van de Europese Unie kan worden (,,Vladivostok kan toch echt niet tot Europa gerekend worden''), een intensieve betrekking tussen Moskou en Brussel is wel het minste.

De zelfverzekerde Kohl is er de persoon niet naar om aan de vooravond van zijn nieuwe rol de juistheid van sommige van zijn beslissingen in twijfel te trekken. Dat blijkt bij de vraag of Duitsland onder zijn leiding het uiteenvallen van Joegoslavië niet stimuleerde door de vroege erkenning van Slovenië en Kroatië. Het is ,,absurd'', zegt Kohl, te geloven dat deze erkenning het rijk van Tito verstoorde. Slovenië is nu een veelbelovend kandidaatlid van de EU en hoe zou Kroatië er nu voorstaan als het niet vroegtijdig zelfstandig was geworden?

De man die zestien jaar een dominerende rol in Europa speelde wil tot slot nog iets anders kwijt. Kohl heeft genoeg van iedereen die zegt dat in Europa iets niet kan. Waar halen wij het recht vandaan te beslissen, dat een aantal Europese landen geen lid van de Unie mag worden? Europa wordt achtervolgd door cultuurpessimisme, vindt Kohl. Hij herinnert zich nog goed dat toen hij begin jaren tachtig kanselier werd, Europa in de ban was van `Eurosclerose'. De monetaire unie ging niet, de grenzen kon je niet opheffen. ,,Maar het is steeds gelukt'', zegt hij. ,,De werkelijke realisten zijn degenen die een visie hebben.'' Dat is volgens Kohl genoeg gebleken.