Een kapotte bus als wapen tegen de NAVO

De Joegoslavische autoriteiten hebben belang bij burgerslachtoffers. De verleiding is groot het lot een handje te helpen. Een kapotte bus kan daarbij als instrument dienen.

Bijna alle verslaggevers die maandag aan de hand van de Servische autorteiten een verwoeste lijnbus bij de Montenegrijnse grens bezochten, meldden dat er naar hun gevoel iets niet klopte. Was dit een NAVO-aanval, of een macaber tableau, gearrangeerd door Serviërs?

In de Servische versie wordt de lijnbus van Pec naar de Montenegrijnse hoofdstad Podgorica rond twaalf uur maandagochtend bij het dorp Savine Vode aangevallen door een NAVO-vliegtuig. Persbureau Tanjug meldt dat de bus was afgeladen met vrouwen en kinderen. Reddingspogingen zouden zijn gehinderd door meedogeloze NAVO-aanvallen.

Later op de middag mogen buitenlandse cameraploegen zelf gaan kijken. Op een kale berghelling staat een met kogelgaten doorzeefde bus die door zijn wielen is gezakt. Verminkte lijken van vrouwen en mannen, sommigen met de witte Albanese fez, anderen in Servisch politie-uniform, liggen rond de bus. Ook is er wat kinderspeelgoed en liggen er patroonhulzen met Engels opschrift. ,,Twee uur lang heeft de NAVO deze bus gebombardeerd'', weet een onderzoeksrechter. Er zouden twintig doden en 43 gewonden zijn gevallen. Staatszender RTS toont die gewonden op het avondnieuws. Ze komen niet aan het woord; wel een arts die vertelt dat sommige slachtoffers derdegraads verbrandingen hebben.

Bronnen binnen de NAVO speculeerden dat wellicht een politiekonvooi was geraakt dat gebruik maakte van een menselijk schild. Gisteren zeiden NAVO-woordvoerders evenwel zeker te weten dat NAVO-toestellen niets aan de slachting hebben bijgedragen. Dit zou zijn gebleken na analyse van pilotenverslagen en videobeelden.

NAVO-bronnen wijzen op ongerijmdheden. Zo was er op enkele tientallen meters van de bus een grote bomkrater en enkele kleinere inslagen, op het eerste gezicht van mortiergranaten. De bus zelf zat echter vol kogelgaten, de meeste van de zijkant door de bus geschoten. En de NAVO schiet niet met kogels, maar met raketten. Een NAVO-militair zei dat het ging om een lijnbus waarin Servische politietroepen tussen Albanese passagiers zouden hebben gezeten, of die passagiers als menselijk schild meevoerden. De bus zou in een hinderlaag van het Kosovo Bevrijdingsleger UÇK zijn gelopen. In de streek is vorige maand zwaar gevochten.

Gezien het publicitaire effect dat eerdere NAVO-missers – afzwaaiers op woonwijken, een gebombardeerd vluchtelingenkonvooi, een verwoeste trein en bus – zou de Servische overheid de verleiding niet hebben kunnen weerstaan om ook de bus van Savine Vode te gebruiken. Al was de mis en scene knullig. Zoals na de NAVO-aanval op het vluchtelingenkonvooi in Kosovo van 14 april ook een lompe vervalsing in omloop werd gebracht, waarin een piloot ('Charlie Bravo') door een AWAC ('Moeder') bevel krijgt vluchtelingen te bombarderen.

Het UÇK kwam gisteren met een derde versie: de bus was maandag – leeg – beschadigd bij een NAVO-aanval op een politiestation in Savine Vode. Een Albanees gezin, dat in het politiestation werd vastgehouden was daarbij gedood: een man, zijn vrouw, hun drie dochters en hun zoon, allen uit het dorp Jablanica Mahde. Het was vervolgens een koud kunstje de ,,NAVO-aanval'' op de bus in scene te zetten.

De NAVO stelt dat de Servische autoriteiten alles doen om verwarring te wekken over de vraag wat een civiel en wat een militaire doel is. Een bekende methode is de vorming van gemengde konvooien: tankcolonnes met een menselijk schild van vluchtelingen. In een recente opname van Netwerk is een Servische luchtdoelbatterij te zien tegen een zijmuur van een orthodoxe kerk. Human Rights Watch meldde op 30 april dat het Joegoslavische leger in Kosovo systematisch tanks in boerderijen verstopt.

Het Institute for War and Peace Reporting schreef onlangs dat in Belgrado inmiddels geruchten de ronde doen over de twintig doden die zouden zijn gevallen bij het bombardement op de staatszender RTS in Belgrado. CNN zou twee dagen voor de aanval alle apparatuur uit het RTS-gebouw hebben gehaald, RTS-werknemers begrepen de hint. Zij hadden weinig zin om 's nachts nog een `kerkhof-dienst' te draaien.

De leiding van RTS zou `deserteurs' echter met ontslag hebben bedreigd, waardoor het gebouw goed bemand bleef. Het bombardement op de RTS leidde in het buitenland tot felle protesten, omdat de televisie een civiel doel zou zijn.