Compromis op 5 mei: stilte voor Kosovo én popmuziek

Ondanks de oorlog in Kosovo gingen vandaag de bevrijdingsfestivals door. Wrang of terecht?

Vlak voor het optreden van de Zeeuwse popgroep Bl⊘f, vanmiddag op de Dam in Amsterdam, werden de klokken van de Nieuwe Kerk geluid en was er een minuut stilte. Vanwege de oorlog in Kosovo. De popgroep zelf besteedde er daarna geen aandacht aan. ,,Ik denk dat iedereen die link zelf wel legt'', zegt tekstschrijver en bassist Peter Slager. ,,Dat hoeven wij niet nog een keer te doen.'' De groep is ook niet ,,politiek gericht'', volgens Slager. Al zou het nummer Het regent harder dan ik hebben kan voor de goede verstaander ook over Kosovo kunnen gaan.

Het Nationaal Comité 4 en 5 mei vond enige `accentverschuivingen' bij de viering wel op zijn plaats. Geen musical op de Amstel, maar het requiem van Mozart. Geen dansgroep op het Centraal Station in Utrecht en geen vuurwerk op de Dam. De lokale bevrijdingsfestivals werden aangespoord in hun programma's erbij stil te staan dat vrijheid niet vanzelfsprekend is. ,,Maar de bevrijding moet wel gevierd worden'', zegt Nine Nooter, directeur van het Comité 4 en 5 mei. ,,Volgens ons is het juist belangrijk om jongeren nu bij de bevrijdingsdag en de oorlog in Kosovo te betrekken en ze bewust te maken van het belang van vrijheid. Dat is actueler dan ooit.''

Maar sommigen hadden het beter gevonden als de viering van bevrijdingsdag helemaal was afgeblazen. Schrijver Maarten `t Hart, bijvoorbeeld. ,,Hoe kan je feestvieren als er twee uur vliegen verderop aan de lopende band mensen worden vermoord? Ik denk dat door zo'n vrije dag met muziek de reden van de viering nooit bijblijft. Laat staan dat mensen zich realiseren wat vrijheid is. Dat moet je het hele jaar door vertellen. En daar moeten ze over lezen.''

Volgens cabaretier Herman van Veen had de bevrijdingsdag ,,herdacht, maar niet gevierd'' moeten worden. ,,Soberheid is op zijn plaats. De oorlog staat ver van ons af. Vijf mei hadden we kunnen gebruiken om ons bewuster te worden van wat er gebeurt.'' Dat vindt ook Ies Cohen, voorzitter van de Federatie van Nederlandse Zionisten. ,,Tachtig procent van de joden is nooit bevrijd, dus voor velen is het niet zo'n feest. En nu, met Kosovo. Dat roept natuurlijk herinneringen op aan de Tweede Wereldoorlog, al is Kosovo niet Auschwitz. Toch moeten we stilstaan bij wat er op de Balkan gebeurt. Daar moet op bevrijdingsdag aandacht aan worden geschonken.''

Anderen vinden een `soberder' karakter van de viering juist ongepast. ,,Hypocrisie waar ik stijl van achterover sla'', vindt presentator Theo van Gogh. ,,Laat iedereen vooral zijn feestje vieren, als ik maar niet mee hoef te doen. En zeker niet voor Kosovo.'' Volgens de Turkse schrijver Sadik Yemni moet de bevrijdingsdag ,,liefst zo uitbundig mogelijk'' gevierd worden. ,,Dit is de eeuw van de etnische zuiveringen. Bevrijdingsdag toont aan dat de internationale gemeenschap daaraan een einde kan maken door in te grijpen.''

De organisatoren van de dertien festivals zagen ook geen reden om hun programma aan te passen. ,,Wij zijn niet voor versobering. Het is elk jaar wel ergens oorlog'', zegt Sita Hes, organisator van het festival in Wageningen. Met zes podia, een discotent, tientallen acts en 90.000 bezoekers is Wageningen een van de grootste bevrijdingsfestivals. ,,Omdat de NAVO in oorlog is zou het plots soberder moeten. Daar zijn wij het niet mee eens'', aldus Hes.

,Soberheid past niet op bevrijdingsdag. We kunnen vrijheid alleen maar uitbundig vieren, met volle kracht vooruit'', vindt ook N. van der Sprong, organisator van het bevrijdingsfestival in Overijssel. ,,Als je wilt laten zien hoe kwetsbaar vrijheid is moet je ondanks Kosovo de rug rechten en er volop tegenaan'', volgens Van der Sprong. In Flevoland is wel discussie gevoerd of het festival moest doorgaan. ,,Nederland is in oorlog. Dat kun je ontkennen maar het is gewoon zo'', zegt organisator Allard Veldhuis. Uiteindelijk werd de viering van `54 jaar vrijheid' toch belangrijker geacht.

Ook Amsterdam heeft het programma ongewijzigd uitgevoerd. ,,We vieren de vrijheid waarvan we vinden dat die overal zou moeten zijn'', zegt uitvoerend producent Pieter Schipmölder. ,,Je kan zeggen: we vieren de hele dag feest en we doen niets aan de oorlog in Kosovo. Maar je kan ook zeggen: eigenlijk gaat deze hele dag over Kosovo, of over Oost-Timor.''