Verzet

,,Ik werd in 1935 door een fascistische rechter veroordeeld tot vijftien jaar, alleen om wat ik geschreven had'', vertelt de oud-vakbondsman Vittorio Foa (89). ,,In 1943 werd ik vrijgelaten, nog net op tijd om aan het verzet te kunnen meedoen. Het was wel gek: niemand in de gevangenis heeft me ooit gevraagd of ik jood was. Ik zat er eigenlijk heel veilig.''

Hij vertelt dat hij al die acht jaar vrijwel niets van buiten hoorde. ,,Toen ik eruit kwam, was ik verbluft hoe alles veranderd was. In 1935 waren er in Italië bijna geen antifascisten. We voelden ons erg alleen. Maar toen ik in 1943 werd vrijgelaten, wilden alle jongens tegen Duitsland vechten.

,,Wij van het Italiaanse verzet wisten heel goed dat de Russen en de Amerikanen in de oorlog de doorslag gaven. Toch vochten we mee, omdat we er óók wilden zijn. Wij wilden dat het nieuwe Italië niet alleen zou bestaan bij de gratie van andermans strijd en andermans beslissingen. En we voelden een nieuwe eenheid. Ik raakte in het verzet bevriend met mensen als Andreotti en Cossiga. Na de oorlog waren we lid van de assemblee die de nieuwe grondwet moest opstellen. 'sOchtends maakten we ruzie, 'smiddags schreven we hard aan onze teksten, en 'savonds stemden we allemaal voor. Die eenheid kwam voort uit het verzet.

,,Het liberalisme en de democratie hebben het hier zwaar gehad. Het fascisme heeft diepe wortels in de Italiaanse geschiedenis. Het heeft hier twintig jaar geheerst – het nazisme in Duitsland maar twaalf jaar. Maar die antifascistische grondwet die we toen maakten, hebben ze ons nooit meer kunnen afpakken.''