Het bed won van de wieg in Panama

Veel verschil was er niet te vinden tussen de twee kandidaten in Panama, de één weduwe van een volksleider, de ander zoon van een dictator. Het bed won van de wieg.

Nog geen tien minuten nadat de ene presidentskandidaat de overwinning voor zich opeiste, verklaarde ook de ander dat ze gewonnen had. De scène was tekenend voor de nek-aan-nekrace bij de presidentsverkiezingen in Panama, gisteren. Een ongekend hoog aantal Panamezen (75 procent) maakte een keus tussen twee kandidaten die vooral het verleden vertegenwoordigen.

De winnares werd de 52-jarige weduwe van een conservatieve caudillo, Arnulfo Arias Madrid, die in 1968 met een militaire staatsgreep werd afgezet. De couppleger van toen was de populistische dictator Omar Torrijos. Ook zijn geest herrees, want de tegenspeler van de weduwe was zijn 35-jarige zoon, Martín Torrijos. In de verwoede strijd tussen `de wieg en het bed' won tenslotte het bed.

Hiermee is de rijke plantagebezitter de eerste vrouwelijke president op het Amerikaanse continent sinds Isabel Perón. Net als de tweede vrouw van Juan Perón in Argentinië, heeft ook Mireye haar positie vooral te danken aan haar dode echtgenoot. Isabel Perón `erfde' het presidentschap van de Argentijnse dictator, toen hij in 1974 aan een hartaanval stierf. Ook de man van Mireye stierf anderhalf decennium later aan een hartaanval. Alleen was deze toen geen president, maar probeerde hij dat voor de vijfde achtereenvolgende keer te worden.

Tot drie keer toe werd Mireye's echtgenoot uitgeroepen tot president, en tot drie keer toe werd hij afgezet door een militaire coup. Om de staatsgreep van zijn vader tegen Mireye's echtgenoot in 1968 te rechtvaardigen, verklaarde Torrijos junior onlangs: ,,In Panama werden de stembussen gestolen, en de resultaten pas twee of drie jaar na de verkiezingen geteld. Zo kwam men erachter dat iemand al jaren per ongeluk president was.''

Het was misschien niet netjes van zijn vader om een coup te plegen, erkende junior. Maar het was wel Torrijos die er in onderhandelingen met de VS voor gezorgd heeft dat de Panamezen eind dit jaar eindelijk hun eigen Panama-kanaal mogen gaan beheren. ,,Daarom ben dubbel trots: als zoon en als Panamees'', stelde junior, die had gehoopt op 31 december als president zelf het kanaal van de Amerikanen te mogen ontvangen.

Dat feest valt nu echter toe aan de weduwe. ,,Ze zullen ons kanaal met corruptie en vriendjespolitiek vervuilen'', was het schrikbeeld dat Mireye Moscoso de Panamezen voorhield als de partij van junior zou winnen. De sociaal-democratische PRD is al meer dan twintig jaar aan de macht in Panama. De partij werd in de jaren zeventig door dictator Torrijos zelf opgericht. Na diens dood bij een vliegtuigongeluk in 1978 - dat sommigen toeschrijven aan sabotage door de CIA - kwam de macht bij `ananaskop' kolonel Manuel Noriega. In 1989 werd Noriega na een Amerikaanse invasie opgepakt en in de VS veroordeeld tot veertig jaar gevangenis voor drugshandel.

De nadruk die Mireye Moscoso legt op de dubieuze praktijken van de PRD van Torrijos heeft haar geen windeieren gelegd. De afgelopen weken wist ze een achterstand van tien procent op Torrijos junior om te zetten in een verkiezingszege.

Volgens waarnemers is dit wonder echter aan iets heel anders te danken: ook de chique weduwe ontdekte de magie van het populisme. Van de ene dag op de ander begon ze af te geven op het neo-liberale economische beleid van juniors PRD-voorganger, president Ernesto Balladares. Hij zou Panama uitverkopen aan het buitenlands kapitaal en verantwoordelijk zijn voor toegenomen armoede. ,,Wij zijn geen socialisten. Maar de armoede die ik om me heen zie is absoluut onacceptabel'', zei Mireye de grootgrondbezitter.

Nu had Torrijos junior al veel eerder begrepen dat hij in een land met veertig procent armoede afstand moest nemen van zijn neoliberale voorganger. Daarom legde hij de nadruk op de populistische verworvenheden van zijn vader. De strijd van de dictator tegen analfabetisme, ziekte, en werkloosheid kwam steeds in zijn redevoeringen terug. Maar Mireye verzilverde, Junior niet. ,,Omdat Torrijos niet genoeg overtuigde dat zijn beleid een breuk zou zijn met zijn voorganger'', verklaart de Panamese socioloog Raúl Leis.

Hoe zal de nieuwe antineoliberale politiek van de conservatieve weduwe er dan uitzien? ,,Geen idee'', zegt Leis die geen hoge pet opheeft van haar capaciteiten. ,,Haar grootste kwaliteit is dat ze de weduwe is van een beroemd man'', stelde hij eerder.

Eindelijk een vrouw aan de macht in Latijns-Amerika. En dan toch weer een `Isabelita'; succesvoller in het beheer van haar garderobe dan van het regeringspaleis? Er is een verschil: Isabel Perón was nachtclubdanseres. Mireye is binnenhuisarchitecte.