EDDA

Op 8 november 1998, na een lange ziekte, overleed de zangeres Barbara Thornton aan een hersentumor. Zij was met Benjamin Bagby de oprichtster en stuwende kracht achter het ensemble Sequentia uit Keulen, gespecialiseerd in middeleeuwse muziek. Een cd met reconstructies van oude IJslandse muziek van vóór de kerstening, oorspronkelijk de theaterproductie Edda Eins (1995) werd Thorntons laatste opname. Iets eerder werkte ze mee aan een nieuwe versie van de Ordo Virtutum, toegeschreven aan Hildegard von Bingen, wie complete werk ze op cd zette. Welke bezoeker van het Holland Festival Oude Muziek in Utrecht bewaart daaraan geen indringende herinneringen? Thornton bleef boeien, ook al zong ze nog zoveel coupletten in een eenstemmige onbegeleide trouvère-melodie, met een enorme spankracht zonder één enkele inzinking. Dan ben je er diep in doorgedrongen!

Een onderwijzer op de lagere school wees Thornton de weg, haar grote voorbeeld was Aretha Franklin. Wie meent dat ze middeleeuws luitspel waardeerde heeft het mis, liever luisterde ze naar de Japanse shakuhachi, en haar motto was: `It don't mean a thing if it aint got that swing.' Want waarom zou dat ook niet gelden voor de muziek van de minstreels? In IJsland noemen ze die leikari, en dat betreft helaas een puur orale traditie die bekend staat als rimur. Pas in een Essai van Benjamin de la Borde uit 1780 lezen we iets over muzikale zettingen van gedichten uit de Edda (10de-13de eeuw). De la Borde geeft voorbeelden uit een verzameling die bewaard bleef aan het Deense Hof. Het onderwerp vindt men in de nummers 8 en 10 op de cd waar het gaat om de profetie in een beschrijving van de schepping, de komst van de goden en de dwergen en de vernietiging van de wereld.

Bagby, die tekende voor de vocale reconstructies, beluisterde in 1995 honderden opnamen van rimur in de archieven van een instituut in Reykjavik en dat vooral inspireerde hem tot de finale zettingen van de Edda. Dat blijft een zeer speculatieve zaak, maar de encadrering met de instrumentale muziek gebaseerd op bestaande refreins is in ieder geval betrouwbaar. Bovendien wordt er schitterend en stijlvol gezongen. De IJslandse pers was enthousiast en de archaïsche kracht van deze beeldende muziek zoals bijvoorbeeld in de dreiging van de Apocalyps, is onmiskenbaar aanwezig.

Edda, mythen uit het middeleeuwse IJsland door Ensemble Sequentia. Deutsche Harmonia Mundi, 05472-773812.