Aarzelende gastheer in Delfshaven

Een kade, schepen, sociale woningbouw. Een parkeerhaventje, een volleybalveldje, een bars omheind sloopterrein. Nog niet zo lang geleden stond hier een fabriek. Driehoekzeep werd er vervaardigd en Biotex, maar daar ruik je niks meer van. Je ziet er niks meer van, je hoort er niks meer van: het industriële verleden wordt snel vergeten.

Alleen al daarom is het goed dat Theatergroep Hollandia de verstomde arbeiders aan het woord laat. Niet de echte arbeiders weliswaar, maar acteurs. Met min of meer authentieke teksten op basis van documentair materiaal. KINGKORN of zogezegd en alles ging over de laatste arbeider van de meelfabriek in Leiden. Ongebluste kalk ging over de communistische metselaar Marinus van der Lubbe. En Biotex gaat over de laatste werknemer van de AKZO-NOBEL-zeepfabriek in het hart van het oude Delfshaven. Lex Bohlmeijer interviewde de ex-werknemer Frans van Veen die in de voorstelling Charl van Rijn heet.

Van Rijn is nog niet helemáál ontslagen. Hij bewaakt het enige gebouw op het voormalige AKZO-terrein dat nog overeind staat, een bouwval van de eens zo glorieuze Verenigde Oostindische Compagnie. Als een keurige gastheer leidt hij ons na de maaltijd (aardappels met magere jus) dwars door de rommel heen naar een lege ruimte. Neonlicht, vochtige muren, vuile ramen en een oranje gloed daarachter. Van Rijn is zenuwachtig. Ingespannen denkt hij na en wat dan traag over zijn lippen rolt is één grote ambivalentie. Vroeger kreeg je nog de tijd om een degelijk product te maken. Vroeger werkte je nog met de hand. Maar als je bij de sodaketels werd gezet brandden je schouders weg van de hitte. Je verdiende weinig en je was als de dood voor je baas.

Enerzijds de opluchting, anderzijds de pijn over de arbeid die er niet meer is.Enerzijds de verbijstering over de robotisering en anderzijds de berusting. Die aarzeling maakt de verteller sympathiek. Hij ziet er ook zo komisch uit met zijn geschutter en zijn grijze haren vol zilveren lovertjes. En toch: halverwege de voorstelling sijpelt de spanning weg. Onze gastheer heeft het dan over zijn vader, over de oorlog en over zijn jeugd op een schip. Interessante thema's, maar ze leiden af van dat waar het hier om moet gaan: het werk in de zeepfabriek. Meer, veel meer details had ik daarover willen horen. In het nadeel van Biotex werkt ook de herinnering aan Ongebluste kalk.

Ongebluste kalk bood meer dan sfeer en wat autodidactisch gestamel: het bood een bijzonder verhaal gespeeld door een begenadigd acteur. Fedja van Huêt was zo'n arbeider die je zelfs in de ergste haperpassages tot luisteren dwong. Peter Paul Muller is een klasse minder. Hij werkt hard, maar hij mist, in de regie van Floor Huygen, de magie die theater verheft tot iets overgetelijks. En het niet-vergeten, daar was het Hollandia nu juist om te doen.

Voorstelling: Biotex, door Theatergroep Hollandia. Tekst: Lex Bohlmeijer; regie: Floor Huygen; spel: Peter Paul Muller. Gezien: 1/5 VOC-gebouw, Achterhaven 148, Rotterdam-Delfshaven. T/m 22 mei aldaar; aanvang 20u (incl. maaltijd). Res. (075) 6310231 of (010) 4118110.