Zwarte jassen

OOK AL IS de wereld van het virtuele nog zo fascinerend, toch moet een mens zich er niet helemaal in verliezen. Het hele digitale wereldje blijft immers op zichzelf maar schijn. Alles is maakbaar, manipuleerbaar en betekent slechts datgene wat wij erin wensen te zien. Schijn bedriegt niet in de wereld van de computer. Schijn ís daar de werkelijkheid. Alles is ijdelheid, zoals de Prediker placht te zeggen totdat Nico Terlinden bewees dat de oude baas gelijk had. En zonder straffe sturing door mensen kunnen alle computers ter wereld nog geen deuk in een pakje boter slaan. De echte werkelijkheid is een stuk weerbarstiger, en daardoor soms ook een stuk gevaarlijker.

Neem nou, bijvoorbeeld, die zieke moordpartij op een middelbare school in Littleton, Colorado. Dat is werkelijkheid in al zijn gruwelijkheid. Het vleesgeworden Wolfenstein, Doom of Quake, voor de spelletjesfanaten onder u. En de National Rifle Association (NRA), de Amerikaanse wapenlobby, was er als de kippen bij om de boter te braden uit die overeenkomst tussen de werkelijkheid en die weinig verheffende maar spannende computerspelletjes. Charlton Heston, ooit een gevierd filmacteur en nu zegsman van de NRA, pareerde de voorspelbare roep om het idiote wapenbezit in zijn land nu eindelijk eens echt aan banden te leggen onmiddellijk door erop te wijzen dat scholen die leerlingen zomaar toestaan lange zwarte jassen te dragen allicht vragen om moordpartijen. En had men het kwaad niet zelf opgeroepen? Wat kan een land anders verwachten van een jeugd die opgroeit met allerlei gewelddadige computerspelletjes? Die pistolen, geweren en bommen, ach, die hadden er eigenlijk niets mee te maken. Want, zo zegt het credo van de NRA: wapens doden niet, dat doen mensen.

In al zijn ontwapenende eenvoud is dat laatste een waar woord. Een verpletterende redenering, maar dan wel een met een kogelgaatje erin. Want nog nooit is er een mens geweest die een ander heeft omgebracht met een lange zwarte jas. En ook niet met een computerspelletje, hoe naargeestig ook. Maar wel met Hestons geliefde schiettuig. Je zou haast zeggen: hadden die jongens in Ohio zich maar uitgeleefd in de bedrieglijke schijnwereld achter een toetsenbord, in plaats van in de echte wereld achter een vizier van staal.

Toch kan ook de echte wereld bedrieglijk zijn. Ook al hebben echte dingen echte betekenis, onafhankelijk van wat wij ervan vinden, dat wil nog niet zeggen dat die betekenis ook altijd meteen zichtbaar is. Soms denk je het één te zien, maar zie je in werkelijkheid iets heel anders.

Kijk daarvoor naar zo'n andere werkelijkheid waar je niet omheen kunt: Kosovo. Of, beter gezegd, `Kozovo', zoals NOS-verslaggeefster Margried Brandzma het noemt. Margriet levert al wekenlang vrezelijke beelden van de menzondérende toezdanden die er heerzen, nee, niet in Kosovo, maar in het buurland Albanië. Kosovo is, CNN en alle andere journalistieke machten ten spijt, een gesloten boek. Maar dat wordt gelukkig ruimschoots goedgemaakt door alles wat er aan de westkant van de grenspalen met Albanië maar aan leed te zien valt met veel gevoel voor dramatische herhaling in de huiskamer te brengen. En wat is het meest opvallende wat je uit al die reportages vol vluchtelingen kunt concluderen? Dat het onderwijs in het gedepriveerde Kosovo, net als in het straatarme, achtergebleven Albanië uitstekend is. Iedereen, letterlijk iedereen spreekt Engels dat in kwaliteit niet of nauwelijks onderdoet voor dat van premier Kok, ook al betitelde Philip Freriks diens prestaties deze week nog als `polderengels'. En als er dan toch iemand geen Engels spreekt, dan kent hij wel een vlot mondje Duits. Kom daar maar eens om in Nederland!

Onzin, natuurlijk. Schijnbare werkelijkheid die een heel andere werkelijkheid verhult. Wat Brandsma en al haar collega's daar bedrijven, is journalistiek van het soort dat ooit zo fraai werd getypeerd met de kreet `anybody been raped and speaks English?' Wekenlang, maandenlang diep-betrokken op hun post, maar in al die tijd nog te beroerd geweest om een mondje Slavisch te leren of zelfs maar te bedenken dat je een tolk kunt huren.

Tot afgelopen maandag. Ineens zat Brandsma in een ziekenhuis, om te vertellen dat de zieke, berooide vluchtelingen daar voor letterlijk alles, tot kussens en dekens toe, moesten betalen. Geen geld, geen hulp. Het was schrijnend, echt mensonterend. Maar het gekste was dat er nu ineens wel mensen in beeld verschenen die geen woord over de grens spraken. Er klonk alleen ongbegrijpelijk Albanees, Kosovaars, Servo-Kroatisch, of wat het ook was. Netjes ondertiteld. En dan ga je nadenken over hoe dat kan. Over waarom er nu kennelijk wel ineens iemand tolkte. En dan bedenk je dat onze wakkere reporter deze misstand misschien wel helemaal niet zelf had ontdekt of aan de kaak gesteld, maar dat ze er gewoon was bijgehaald door een Albanese arts die het niet langer kon aanzien. Een arts die Brandsma op eigen initiatief in haar hotel opzocht, de helft van het werk deed en vervolgens letterlijk en figuurlijk uit het verhaal geknipt werd.

Net zo bedrieglijk, maar dan van een compleet andere orde, was het bericht dat Visa zoveel klachten krijgt over betalingen via het Internet. De helft van alle klachten maar liefst, terwijl Visa via het net maar een procent van zijn omzet maakt. De conclusie is snel getrokken: zie je wel, hartstikke onveilig, dat Internet, en zo reageert Visa ook. Men werkt hard om de beveiliging te verbeteren, met een eigen systeem dat onvermijdelijk wel net zo onpraktisch zal worden als i-Pay, het doodgeboren kind van EuroCard. En zal het helpen? Vergeet het maar. Tien tegen één dat het voor een flink deel gaat om malafide leveranciers die incasseren om daarna zonder te leveren te verdwijnen. Klassieke oplichting. Maar vooral om het soort porno-sites dat geen betaling vraagt, maar wel je credit-cardnummer wil, als bewijs van meerderjarigheid. Roerend, die bezorgdheid voor de kinderziel, nietwaar? Lucratief ook. Wie daar instinkt is niet alleen dom, maar wil tegenover Visa vast ook wel ontkennen dat hij ooit vrijwillig zijn nummer heeft weggegeven. Niet het internet is onveilig, maar zijn gebruikers.