Zonder gesprek geen film

,,Zowel in documentaires als in fictiefilms wordt gemanipuleerd. André Téchiné zei ooit over het maken van een film `c'est simplement la mise en scène des émotions'. Van een documentaire kan je zeggen dat het een `mise en scène van de werkelijkheid' is.''

In de documentaires van filmmaakster Heddy Honigmann (1951) vertellen bejaarden over hun seksuele beleving (O Amor natural), taxichauffeurs over overleven in Lima (Metaal en melancholie) of Nederlanders over de betekenis die zij hechten aan de dodenherdenking (2 Minuten Stilte, a.u.b.).

Aan de spontane ontboezemingen van haar personages gaat veel research vooraf. ,,Want'', zo zegt Honigmann, ,,het gaat erom de juiste mensen te vinden die het idee van de film leven kunnen geven. Het filmidee, de cocon van de film, is van de filmmaker. De invulling, de eigenlijke film, wordt gemaakt door de mensen die erin voorkomen. Je bent dus altijd afhankelijk van verrassingen, van de chemie van het moment.''

Die chemie laat zich niet dwingen, weet Honigmann uit ervaring. ,,Ik laat mensen dingen wel meerdere keren vertellen als ik het te ingewikkeld of langdradig vind. Ik zeg dan dat ik het niet begrepen heb en dat als ik het niet begrijp, het publiek het ook niet begrijpt. Dan willen ze het best nog een keer doen. Het gebeurt ook wel dat iemand die in vorige gesprekken heel leuk praatte, voor de camera plotseling een erg formeel verhaal vertelt, omdat hij denkt dat ik dat verwacht. Dat is afschuwelijk, die stukken gooi ik er altijd uit.''

,,Je kunt mensen op hun gemak stellen door ze iets te doen te geven, dat praat gemakkelijker. Zo heb ik in 2 Minuten Stilte, a.u.b. Anna Enquist in de tuin water laten geven aan de planten die wij voor haar gekocht hadden. Een ander personage lieten koffiezetten en bloemschikken. De grens voor mij is dat ik nooit, nooit, nooit, iemand iets laat doen dat hij zelf niet gedaan zou hebben. Een personage moet zichzelf blijven. Het is helemaal erg als iemand in het materiaal overkomt als een clown; dan kan ik niet slapen totdat ik het opgelost heb.''

Honigmann voert gesprekken in haar documentaires, geen interviews. ,,Bij een interview weet je precies wat je weten wilt. Soms heb ik dat ook, maar vaker weet ik het slechts ongeveer of zelfs helemaal niet. Het is dan zoeken naar een ingang. Soms moet je een omweg nemen om bij de kern van het verhaal te komen. Als er dan een stilte valt vind ik dat niet erg. Ik baal ervan als een cameraman op zo'n moment de camera uitzet. Ik hou er juist van om in stilte nog even bij die persoon te blijven.''

,,Sommige regisseurs knippen hun eigen stemmen eruit. Daar is niks op tegen, het kan een heel mooie film opleveren. Maar mijn stijl is het niet. Juist het gesprek tussen het personage en mijzelf is wat de film maakt. Zonder mijn vragen is er geen gesprek en zonder gesprek is er geen film.''

2 Minuten Stilte, a.u.b. maandag, Ned.3, 19.57-21.30u.