Uit varen met Sir David

Eind augustus wordt in het Lauwersmeer het eerste Vogelfestival gehouden, een driedaags spektakel om mensen enthousiast te maken voor vogels. Er worden zo'n 10.000 bezoekers verwacht. Het idee is afkomstig uit Engeland, waar Vogelfestivals al tien jaar een traditie zijn. In het Nederlandse Comité van Aanbeveling zit niemand minder dan BBC-presentator David Attenborough. Vorige week maakte Sir David alvast een boottochtje over het Lauwersmeer voor de presentatie van de Nederlandse versie van zijn schitterende, in Engeland al als Natuurboek van het Jaar bekroonde standaardwerk `Over vogels'. De bijbehorende tiendelige BBC-serie Life of Birds werd ook in Nederland uitgezonden. Over Attenboroughs eigen leven zou je met gemak een tiendelige serie kunnen maken. Alleen al voor zijn vogelserie reisde hij in drie jaar tijd tienmaal de aardbol rond. Hij volgde de vogels, van de Afrikaanse klapperleeuwerik tot de Zwavelborsttoekan, om erachter te komen hoe ze leren vliegen, met elkaar communiceren, paren, overspel plegen en hun jongen opvoeden. De serie kostte 7,5 miljoen Pond Sterling; 48 cameralieden in 42 landen schoten 350 kilometer vogelfilm.

Sir David is inmiddels 73, helemaal grijs en sinds twee jaar weduwnaar, maar onstuitbaar in zijn aanstekelijke enthousiasme voor de natuur. Voor dag en dauw vanuit zijn huis in Richmond, in zuidwest Londen, naar het Lauwersmeer vertrokken, stapt hij fris als een hoentje over het schip vol journalisten, fotografen en regionale tv-ploegen en hapt gretig toe op alle vragen. ``Vogels spreken het publiek nu eenmaal verreweg het meest aan. Behalve in de gevangenis ziet iedereen ze elke dag en overal. Hun gedrag is zo fascinerend. Daarvoor hoef je niet naar Patagonië. Alledaagse vogels doen de meest opmerkelijke dingen. Hun gedrag is ongelooflijk gevarieerd en raadselachtig en nog nauwelijks bekend.'

Neem nou de meerkoet, die kleine zwarte watervogel met de witte bles. Zij legt 8 tot 12 eieren, die allemaal uitkomen, maar al na een week zijn er nog maar drie kuikens over. Pas sinds kort is bekend dat de moeder de rest persoonlijk om zeep helpt. Attenborough: ``Zij heeft binnen een dag of drie door welke kuikens het fitst zijn, en de rest laat ze eenvoudig verhongeren. Als die kleintjes komen bedelen, pakt ze hun koppetje in haar snavel en geeft ze een knauw, totdat ze het opgeven, in het riet kruipen en doodgaan. Dat klinkt bizar, maar het gebeurt overal om ons heen.'

Inmiddels zit hij 45 jaar in het vak. ``De techniek heeft zich ongelooflijk ontwikkeld. Toen ik in 1954 voor het eerst naar Afrika ging, was ons filmmateriaal te ongevoelig om in het donkere regenwoud te filmen, je kon ook geen chimpansees filmen. Je moest ook geweldig op je tijd letten, want je had telkens maar 40 seconden en daarvoor had je zowat honderd meter film nodig. Onze lenzen waren zo klein dat je geen close-ups kon maken. En op de toenmalige 60 millimeter film kon je beeld en geluid niet koppelen, dus kon je niet in de camera praten.'

Tegenwoordig gebruikt Attenborough zelfs vezeloptica uit de medische wereld om bijvoorbeeld binnenin een vogelnest te gluren. ``Het spannendste is dat je met de gevoeligste elektronische camera's in het pikdonker kunt filmen. De camera ziet dingen die wij met het blote oog niet eens kunnen zien.'

Gewoon met een rugzak en een cameraman door het bos lopen is er echter niet meer bij. Er moet een uitgebreid team en een enorme berg bagage mee. ``Zoals apparaten die de camera's omhoog kunnen hijsen, nachtcamera's en spullen voor slow motion en stop frames. Met zoveel bagage kun je niet meer overal komen waar je zou willen, maar verder is het werk nog net zo leuk.'

David Attenborough: Over Vogels. Schuyt en Co, 1999. ISBN 90 6097 5111. 320 blz. Prijs: ƒ65,-.