SPOREN VAN SCHOLLENTEKTONIEK GEVONDEN OP MARS

Amerikaanse astronomen hebben in de magnetisatie van de gesteenten aan het oppervlak van Mars een opmerkelijk patroon van banden van wisselende polariteit gevonden. Het patroon vertoont zich op een magnetische kaart van Mars die werd samengesteld op basis van waarnemingen van de Mars Global Surveyor: de Marsverkenner die sinds september 1997 in een baan rond de polen van de Rode Planeet draait. Uit de metingen van de Global Surveyor was al eerder afgeleid dat Mars momenteel geen grootschalig dipoolveld heeft. Het magnetisme bestaat er uit resten van een vroeger, sterker dipoolveld die in de gesteenten van Mars zijn `ingevroren'.

De nieuwe metingen aan de magnetisatie van het Marsoppervlak, beschreven in Science van 30 april, laten zien dat de sterkste magnetisatie inderdaad voorkomt in de oudste gebieden op Mars. De intensiteit van het remanente magnetisme is hier een factor tien hoger dan in de continentale korst op aarde. In de vulkanisch jongere gebieden op Mars en in de bekkens die later door inslagen uit de ruimte zijn ontstaan, werd geen magnetisatie gemeten. De onderzoekers leiden hieruit af dat Mars misschien slechts een paar honderd miljoen jaar een vloeibare kern heeft gehad. Alleen in zo'n vloeibare kern konden de trage stromingen optreden die, via het zogeheten dynamomechanisme, een magnetisch dipoolveld opwekten.

Opmerkelijk is dat de magnetisatie in de sterkst gemagnetiseerde gebieden vaak een patroon van ruwweg oost-west-lopende banden met wisselende magnetische polariteit vertoont. De banden zijn ongeveer 200 kilometer breed en kunnen soms tot over een afstand van 2000 kilometer worden gevolgd. Dit patroon doet sterk denken aan dat wat op aarde in oceaanbodems wordt gevonden en samenhangt met het proces van zeebodemspreiding en periodieke omkeringen van het magnetisch veld. Bij de uit elkaar bewegende aardplaten komt gesmolten mantelmateriaal omhoog, waarin tijdens het stollen de kenmerken van het magnetisch veld worden vastgelegd. Dit proces resulteert in `banden' van ongeveer 10 kilometer breed.

De astronomen suggereren nu dat de oude hooglanden op Mars in het verre verleden ook zijn ontstaan door een proces van schollentektoniek. Deze hooglanden kunnen worden beschouwd als restanten van oude `oceaanbodems', die dan overigens niet noodzakelijkerwijs met water waren bedekt. Ook het patroon van magnetische banden zou er op wijzen dat heel vroeger in de vloeibare kern van Mars een dynamomechanisme heeft gewerkt.

(George Beekman)