Onschuldig en schuldig onfatsoen

Uitgever VNU is bezig met een nieuw blad voor mannen. Dat weet ik van Louise. Ik noem haar maar zo, want ik weet niet of het nog om een bedrijfsgeheim gaat en dan zou zij er misschien last mee kunnen krijgen. Louise heeft een opdracht voor het tijdschrift. Dat weet ik omdat zij daar in de trein via haar gsm met een collega over belde. Ik weet ook naar welk buitenland zij daarvoor moet, welke modellen zij absoluut geboekt wil zien en met wie zij al kortgesloten heeft dat dat budgettechnisch kan. Zij voerde de desbetreffende gesprekken zo luid en doordringend dat ik mijn hoofd niet bij de krant kon houden. Voordat Louise belde was de telefoon van de oudere zakenheer tegenover mij afgegaan. Hij wendde zich af richting raam en praatte zo zacht dat voor zijn medepassagiers slechts een onverstaanbaar gemurmel overbleef. Zo kon het dus ook. Daarom ben ik maar naar Louise toegegaan om te vragen of ook zij zachter wilde praten. Het opvallende was dat zij niet geërgerd reageerde, eerder vriendelijk verbaasd, als was het een voor haar heel nieuw gezichtspunt.

Een voorbeeld van klein, onschuldig onfatsoen. En zo begrijpelijk in een nog wat wankele levensfase. Hoe vaak heb ik op diezelfde leeftijd niet veel te luid eigenwijsheden zitten debiteren op een terras. Je bent jong en je wilt gehoord worden. Ik bel, dus ik ben. Sigaret in de ene en de gsm in de andere hand en je stáát. Wie in het algemeen tot wellevendheid is opgevoed, houdt er op een gegeven moment vanzelf mee op.

Maar daar zit het probleem. De bevolking groeit en het platvloerse volksdeel groeit mee. Het wordt godezijdank niet meer klein en arm gehouden en laat zich dus overal horen en zien. Kauwgom in de open smakkende mond. Toeterend de middelvinger omhoog als iets in het verkeer niet bevalt. En hoe jonger ze zijn, des te vaker ik me afvraag of ik het hun wel kwalijk mag nemen. Ze weten niet beter. Het past in een van huis uit ingeslepen gedragspatroon, waar ook de ANWB weinig vat op zal hebben.

En eigenlijk vind ik de Europarlementariërs die een familielid als persoonlijk assistent aanstellen om hun hoge onkostenvergoeding in de familie te houden, onfatsoenlijker. Die weten dat dat niet deugt, maar doen het toch omdat niemand ze iets kan maken. Zoals de te hard rijdende en snijdende automobilist ook weet maar wel doet, omdat toch niemand hem te pakken kan krijgen. Er is kortom schuldig en onschuldig onfatsoen.

Hooligans zijn meer dan onfatsoenlijk. Maar net zoals er altijd platvloerse mensen zullen zijn, zal er jong tuig blijven. Al is het percentage heel klein, ook zij nemen in aantal toe als de bevolking groeit en de effecten zijn navenant groter. Oerdom, vol adrenaline, en totaal ongeremd. Als dat niet op enigerlei wijze gekanaliseerd een uitweg vindt, leidt het tot in het wilde weg de beest uithangen. Drank is geen oorzaak, hooguit bij de meelopers. Bij de harde kern verhevigt het slechts gedrag dat er toch al is. Een aanleiding daarvoor is altijd wel te vinden, ook als er geen voetbal of Koninginnedag zou zijn.

De twee jongens in Littleton waren meer dan tuig. Maar net zoals er onder de jeugd altijd enkelen zullen zijn die rotzooi trappen, zullen er gestoorde, tot gek wordens toe mensenhatende jongeren zijn. De sadistische films, video's en websites zijn walgelijk. Het vrije vuurwapenbezit onbegrijpelijk. Maar ze zijn niet de oorzaak. Ze maken wel het effect van hun gewelddaden groter.

Aan de oorzaken is weinig te doen, noch bij de hooligans, noch bij de crimineel gestoorden. En aan het vroegtijdig opsporen zodat zij preventief in de gaten kunnen worden gehouden is bij de huidige stand van wetenschap niet te beginnen. Ik las dat de leraar psychologie in Littleton zich schuldig voelt. Hij had de klas een opstel laten schrijven over hun dromen. Dat van een van de jongens ging over een ,,killing spree'' van het tweetal. Was dat niet een signaal geweest? Achteraf gezien waarschijnlijk wel. Maar dat is het probleem met signalen, zonder afloop heb je er weinig aan. Hoeveel jongeren zijn niet enige tijd gefascineerd door het macabere? Om de paar ,,echte'' er uit te kunnen halen zou je grote groepen, bij wie je iets van aanleiding meent te zien moeten volgen – achteraf voor niets. Psychologie kan op grond van onderzoek namelijk statistisch wel voorspellen dat het met een bepaald aantal uit die groep slecht zal aflopen, maar niet met wie precies. Bovendien is het voor degenen met wie eigenlijk niets aan de hand is nogal belastend om als potentieel probleemgeval te worden bekeken.

Het is de begrijpelijke reactie van redelijke, normale mensen: we moeten iets bedenken om het te voorkomen. Maar ik denk dat dat niet kan. Alleen straffen, en schade verhalen, maar dat is pas achteraf. Alleen tegen gebleken onfatsoen kun je soms iets doen.