Volksheilige is `big business'

Zondag wordt Padre Pio (1887-1968) zalig verklaard tijdens een massale bijeenkomst op het Sint-Pietersplein in Rome. Maar de goede vader was bepaald geen heilig boontje.

Langs de weg naar San Giovanni Rotondo staat een bejaarde pater te liften. Bruine pij, lange witte baard, sandalen. En niet zo'n frisse geur om zich heen, zo blijkt als hij met enige moeite zijn logge lijf in de voorstoel heeft geperst. ,,Ik lift altijd'', zegt de man, die zich voorstelt als padre Pancrazio. ,,Hier respecteren de mensen ons. Het is tenslotte de streek van padre Pio.''

Padre Pio is een volksheilige. Een capucijner pater die vrijwel heel zijn leven heeft gewoond hoog in de bergen van de Gargano, een uitstulping bij de onderkant van de Italiaanse laars. 's Nachts hoorden zijn medebroeders hem met veel kabaal vechten met de duivel. Overdag stroomden van heinde en ver mensen op hem af wegens zijn faam als wonderdoener en als biechtvader die je een plaatsje in de hemel kon bezorgen.

In de Tweede Wereldoorlog, zo wil de legende, kregen geallieerde piloten die over het gebied vlogen, visioenen van een bebaarde man die hen opriep niet hun bommen te laten vallen – overigens hebben de Nederlandse F-16 piloten die van de nabije vliegbasis Amendola opstijgen voor acties tegen Joegoslavië, dergelijke ervaringen nog niet gehad.

Ruim dertig jaar na zijn dood wordt padre Pio zondag zalig verklaard, een eerste stap op weg naar de officiële status van heilige. Op de kronkelige weg door de bergen vertelt padre Pancrazio dat hij er ook bij zal zijn, zondag in Rome. Hij is een van de tegen de miljoen pelgrims die in de hoofdstad worden verwacht - Rome zal zo worden ontregeld door de extra bezoekers en de duizenden bussen dat op last van de burgemeester de lagere scholen maandag dicht blijven.

,,Ik heb vroeger een paar keer met padre Pio kunnen spreken, in de tuin van het klooster'', vertelt padre Pancrazio. ,,Dat zijn ervaringen die je nooit zal vergeten. Hij had een speciale relatie met God.''

In de hagiografie van padre Pio staat dat hij op 20 september 1918 de stigmata kreeg, de wonden in handen, voeten en zij die Christus kreeg bij zijn kruisiging. Dat zou een teken zijn dat deze nederige, eenvoudige monnik was uitverkoren door God. Maar de oprichter van de katholieke universiteit in Milaan die twee jaar later wantrouwend op onderzoek uitging en merkte dat padre Pio zijn handschoenen over zijn wonden niet wilde uittrekken, had zijn conclusie snel klaar: ,,Hysterie.''

Heel zijn leven is padre Pio voor een deel van de katholieke kerk omstreden geweest. De Romeinse curie had weinig op met de volkse pater in het bergstadje San Giovanni Rotondo. Er was teveel folklore omheen, teveel bijgeloof. Het bloed in een flesje dat uit zijn stigmata-wonden zou zijn gekomen, bleek later kippenbloed te zijn. Een groep vrouwen die zich zijn ,,toegewijde dochters'' noemden, vroegen geld voor een plaatsje vooraan tijdens de uren durende missen van de pater.

Een inspecteur uit Rome die begin jaren zestig naar San Giovanni Rotondo was gestuurd, berichtte zelfs dat de capucijner pater twee keer per week intieme contacten met vrouwen had. Bis in hebdomada copulabat cum muliere, schreef hij. Dat zou onder andere blijken uit opnames met microfoons die het Vaticaan in de monnikencel had geplaatst. Voor een man over de zestig die nauwelijks at en voortdurend zou bloeden uit zijn stigmata, zou dat pas echt een wonder zijn, schrijft het weekblad L'Espresso.

Al die beschuldigingen waren gebaseerd op vooroordelen van de Romeinse kerkelijke bestuurders tegen ,,een typisch Zuid-Italiaanse boerenheilige'', zegt de katholieke historicus Pietro Borzomati. Paus Johannes XXIII moest niets van hem hebben. Toen aanhangers van padre Pio vertelde dat deze Johannes XXIII had voorspeld dat hij paus zou worden, liet hij weten dat dit grote onzin was. En ook het verhaal dat padre Pio ineens van een kwaadaardige tumor was genezen nadat in 1959 een helikopter met het beeld van de Madonna van Fatima over het klooster had gecirkeld (ongeveer zoals de openingsscène in Fellini's film La dolce vita), is indertijd in Rome met scepsis ontvangen. Maar onder paus Paulus VI keerde het tij. In 1965 werd padre Pio volledig gerehabiliteerd. Overal ter wereld zijn gebedsgroepen in zijn naam opgericht, in totaal ongeveer 2000.

Daarom stromen er nu zo'n zeven miljoen pelgrims per jaar naar San Giovanni Rotondo, het Lourdes van Italië. Nadat de meeliftende padre Pancrazio in een dorpje onderweg is uitgestapt om te gaan collecteren voor de capucijner missionarissen in Tsjaad, kronkelt de weg verder langs een hele reeks bouwkranen, bordjes die naar plaatsen voor betaald parkeren verwijzen. Padre Pio is big business voor het 26.000 inwoners tellende dorp. Overal worden hotels en restaurants gebouwd. De eerste bogen zijn zichtbaar van een megakerk voor tienduizend mensen, naar een ontwerp van de architect Renzo Piano.

De weg naar de kerk waar de monnik begraven ligt, is omgeven door stalletjes waar je de meest uiteenlopende reli-souvenirs kan kopen. Een jongen die voor vier gulden aardewerken tegeltjes met uitspraken van padre Pio verkoopt, doet goede zaken. ,,Ik vind het vreselijk, al deze commercie'', zegt Bruno, een gepensioneerde ondernemer uit Milaan die met zijn vrouw een weekeinde naar het zuiden is gekomen, maar geïrriteerd de tegelverkoper wegstuurt. ,,Je zou bijna van je geloof vallen.''

Anderen hebben die bedenkingen niet. ,,Padre Pio heeft mijn familie vaak geholpen, en ik ben hier naartoe gekomen om hem te bedanken'', vertelt een vrouw uit Pietrelcina, het stadje ten oosten van Napels waar de monnik is geboren. ,,Ik kom hier om genezing te vragen voor mijn broer'', zegt een bejaarde vrouw, wijzend op het grote ziekenhuis dat uittorent boven het kerkplein. De faam daarvan is gebaseerd op de kwaliteit van de medische staf en de voorzieningen, maar ook op de nabijheid van het graf van een man aan wie in de volksmond tientallen wonderbaarlijke genezingen zijn toegeschreven.

Bij dat graf, een simpele zwart-marmeren tombe onder de eigenlijke kerk, worden voortdurend missen opgedragen. Een gedenkplaat herinnert eraan dat ook de pausen Paulus VI en Johannes Paulus II hier op pelgrimstocht zijn geweest.

De huidige paus geldt als een groot bewonderaar van padre Pio. Tijdens het Vaticaanse concilie begin jaren zestig ontving Karol Wojtyla, toen bisschop van Kraków, bericht dat een goede vriendin ernstig ziek was. Hij schreef padre Pio een een brief om voorspraak. En zie, een paar weken later kwam een brief dat de vriendin was genezen.

Daarom kent deze paus niets van de terughoudendheid van sommige voorgangers. Hij zal zondag eerst een mis opdragen op het Sint-Pietersplein, en vliegt daarna per helikopter naar het plein voor de basiliek van Jan van Lateranen, waar de honderdduizenden gelovigen zich moeten verzamelen die geen kaartje hebben kunnen bemachtigen voor het Sint-Pietersplein.

De Italiaanse media staan vol over padre Pio. De staatszender Rai heeft dinsdag een avondvullend programma aan hem gewijd. Ministers als Rosa Russo Jervolino, acteurs als Alberto Sordi, quizmaster als Mike Bongiorno en showgirls als Valeria Marini verklaren dat ze grote bewonderaars zijn. Volgens de procedures van de katholieke kerk is de zaligverklaring van zondag de eerste stap op weg naar een heiligverklaring. Maar het gelovige volk heeft al een uitspraak gedaan. Padre Pio is de populairste heilige van Italië.