Vierentwintig uur in touw voor ‘dag zonder betekenis’

Alleen de PvdA viert in Nederland op 1 mei nog de Dag van de Arbeid. Kamerleden leggen kransen. Het partijkader komt bijeen in een disco. En bejaarden zingen samen de Internationale.

Saskia Noorman, geboren Den Uyl, en tante Lien treden vanavond op in Hellevoetsluis. In woonzorgcentrum Voornesteijn zullen ze een recreatiezaal treffen ,,waar geen hond meer bij kan”, weet directeur F.Westerbeek door ervaring uit eerdere jaren. Het Tweede-Kamerlid voor de PvdA zal spreken over `arbeid vroeger en nu’. Tante Lien, de dezer dagen koninklijk onderscheiden actrice Wieteke van Dort, doet haar geliefde conferences over tempo doeloe.

Vroeger leeft nog in bejaardenhuizen, maar vroeger is anders dan vroeger. De eerste mei, de Dag van de Arbeid, was ooit een dag voor linkse strijd en solidariteit. In tientallen landen geldt 1 mei nog steeds als een `nationale feestdag’. En in Nederland? In Hellevoetsluis zingt het koor van huize Voornesteijn — met CDA- en VVD-stemmers, even zo goed als `rooie’ kiezers — oude strijdliederen als Morgenrood en De gedachten zijn vrij. De aanwezige senioren zullen, ongeacht hun politieke denominatie, de avond afsluiten met een luid en staand gezongen Internationale. ,,We vieren hier alles wat we kunnen vieren”, zegt de directeur. Ideologie speelt geen rol meer. Hoe zou de directeur de leidende gedachte verwoorden voor 1 mei 1999? ,,Dat mensen niet geknecht willen worden, dat ze tegen geweld zijn — zoiets?”

De Partij van de Arbeid mag zich in dit fin de siècle bijna monopolist noemen in het vieren van de eerste mei. Afgezien van enkele plaatselijke afdelingen doet GroenLinks er vrijwel niets meer aan, daar waar voorlopers als CPN en PSP wel een 1-meitraditie hadden. De vakbondsfederatie FNV organiseert sinds een jaar of vijf geen afzonderlijke activiteiten meer. De Socialistische Partij houdt vandaag in Nijmegen haar driejaarlijkse congres. ,,Maar dat is toeval”, zegt algemeen secretaris Tiny Kox. ,,Buitenlandse gasten reageerden verbaasd. `Hoe kun je nu een congres houden op een feestdag?’, kregen we te horen. We hadden er niet bij stilgestaan. De Dag van de Arbeid leeft niet bij ons.”

Nee, dan de PvdA. De Tweede-Kamerleden zijn vandaag in het hele land te vinden. Ze leggen een krans bij het Spiekman-monument in Rotterdam-Spangen, ter ere van de allereerste socialist in de gemeenteraad (1901), en bij het graf te Zwolle van de `rode dominee’ Horraeus de Haas (1879-1943). Ze spreken in bejaardenhuizen en buurtcentra over `werk en WAO’ (Ad Melkert, José Smits), over `de rode draad in het PvdA-beginselprogramma’ (Jet Bussemaker), over `gezondheidsbeleid en bijzondere huisvesting’ (Laurette Spoelman), enzovoorts.

Voor de landelijke viering van 1mei neemt de PvdA de hele dag bezit van de Rotterdamse discotheek Nighttown, waar Arbeid, Cultuur en Europa centraal staan. In een sandwich van zang, cabaret en andere verstrooiing laten partijprominenten als premier Wim Kok, minister Eveline Herfkens en Euro-lijsttrekker Max van den Berg zich interviewen door journalisten van Vrij Nederland. Het Haagse gemeenteraadslid Henk Kool leidt een forum met fractieleider Ad Melkert en partijvoorzitter Marijke van Hees.

Kamerlid Wouter Gortzak (68) stelt vast dat de Dag van de Arbeid ,,inhoudelijk geen betekenis meer heeft”. Hij denkt terug aan het 1-meigevoel uit zijn jonge jaren — ,,met de Stem des Volks, rode tulpen, de straat op met vrienden en leuke meiden en dan een beetje leuzen roepen”. Het is voor Gortzak een ,,gevoel van grote saamhorigheid” zonder specifieke herinnering. Wel schiet hem een negatieve ervaring te binnen. ,,In ’68 of ’69 heb ik als redacteur van De Groene nog eens een stuk moeten schrijven over een 1-meiviering in Amsterdam die was uitgelopen in rellen en rotzooi. Ik weet nog dat ik me toen heel treurig voelde.”

Tussen Koninginnedag, Dodenherdenking en Bevrijdingsdag is de Dag van de Arbeid in Nederland al heel lang ,,een moeizame feestdag”, zegt Gortzak. ,,Je ziet dat terug in het programma dat het partijbureau en de partij-afdelingen organiseren. Het schiet alle kanten op. Het is meer een dag voor algemene partij-activiteiten en minder voor specifieke strijd, zoals de dag ooit is ontstaan.” Gortzak doet er overigens nog graag aan mee. ,,De sociaal-democratie heeft al zo weinig rituelen. Deze moesten we maar zien te houden.” Zelf spreekt hij in het Wijkcentrum-Noord in Spijkenisse over `zorg en ouderen’. ,,Ik zou me ongelukkig voelen als ik niet ergens op 1 mei een toespraak zou kunnen houden. Die kriebels raak je niet snel meer kwijt.”

Jongeren binnen de PvdA voelen die kriebels niet of nauwelijks. De Jonge Socialisten delen op de partijdag in de Rotterdamse discotheek een kaartje uit met een tekst over ,,de strijd tussen kapitaal en arbeid die nog steeds actueel is”, zegt voorzitter Eddy Bekkers. Concreet: ,,De winsten stijgen naar recordhoogtes, maar de loonvoet wordt steeds lager. Belastingverlaging is in de mode, maar de kwaliteit van de samenleving gaat steeds verder achteruit. Dat soort dingen.” De Jonge Socialisten voegen zich op 1 mei in het reguliere programma van de PvdA. Een eigen activiteit organiseren ze in de nacht van 4 op 5 mei, met een wake op de Dam in Amsterdam tegen geweld en voor democratie.

Niet Nix, het horzelverbond binnen de partij, overhandigt vandaag een pamflet over cultuurbeleid aan staatssecretaris Rick van der Ploeg. ,,Dat was toevallig klaar, dus dat kunnen we mooi erin gooien”, zegt Niet-Nix’er Jan Middendorp. ,,Verder houden we ons er niet mee bezig.”