Lomm vecht tegen de baggeraars

Lomm, klein dorp langs de Maas, is in verzet. De provincie Limburg wil er ,,ordinaire ontgronding'' doordrukken. David tegen Goliath.

,,Who the fuck is Lomm? denken die heren in het provinciehuis in Maastricht. Dit dorp, en zelfs de gemeente Arcen en Velden waartoe Lomm behoort, telt niet mee. Er spelen hier krachten, waar de mensen geen weet van hebben.''

Zijn `g' is hard als grind. Voorzitter J. Busser van het actiecomité Stop Hoogwatergeul Lomm is niet geboren in Lomm. De Amsterdammer woont hier pas sinds twee jaar, in een vijftiende eeuws boerderijtje. ,,Een paradijs, meneer. Dit land heeft alles: bossen, akkers en water.'' Zo denkt ook de rest van de bevolking er over. Een opiniepeiling naar het woonklimaat toonde in januari volop tevredenheid. Het dorp Lomm heeft behoefte aan een kruidenier, maar verder niets dan lof over de rust en het mooie wonen.

Tot twaalf maart. Toen ontdekte Lomm dat het de komende jaren gedaan is met de rust in het paradijs. Bij het dorp moet een twee kilometer lange hoogwatergeul komen om bij hoogwater overtollig water af te voeren. Dat is nodig om de Limburgers langs de Maas voor wateroverlast te behoeden. Daarvoor wil de projectorganisatie De Maaswerken in Maastricht de rivier verdiepen en verbreden. De Maaswerken is opgericht door de provincie Limburg en het ministerie van Verkeer en Waterstaat.

,,Als die geul echt nodig is om Lomm veiliger te maken, hebben we er niets op tegen", zegt burgemeester L. Frissen. ,,Maar het is duidelijk dat dit onderdeel van het Maasproject misbruikt wordt om een ordinaire ontgronding mogelijk te maken. Ondanks een toezegging van de provincie dat er, na een eerdere ontgronding, geen nieuwe zou komen.'' De provincie ontkent die toezegging gedaan te hebben.

Zoals Frissen denken bijna alle 900 Lommenaren. In de inspraakprocedure over het besluit over het 220 kilometer lange tracé tussen Maastricht en Den Bosch, maakte het kleine dorp een vuist. Van de in totaal 1500 inspraakreacties kwamen er 700 uit Lomm.

Hoewel de inspraak nog liep en nog gekozen moest worden uit enkele varianten, besloot het Limburgse provinciebestuur in maart de hoogwatergeul in het streekplan op te nemen. De provincie vroeg De Maaswerken de geul alvast in te tekenen. Gedeputeerde M. Vestjens (Ontgrondingen): ,,Wij combineren de veiligheid die het Maasproject moet bieden met onze nationale taak om zand te leveren voor de bouwmarkt.''

Wethouder F. Aerts (Ruimtelijke Ordening) toont vanuit zijn rode Alfa de tachtig hectare weg te baggeren landbouwgrond. Hij zegt: ,,Het gaat niet alleen om die geul. Daarvoor zou slechts 2,5 miljoen kubieke meter zand moeten worden afgegraven. Nee, de provincie gunt de baggeraars meer dan twee keer zoveel zand. De baggeraars mogen tot 18 meter diep baggeren, terwijl maar 2,5 meter nodig is voor de geul. En het werk duurt geen vijf maar zeker tien tot vijftien jaar. Al die jaren rijdt elke drie minuten een vrachtwagen door het dorp, en geven baggerschepen permanent geluidoverlast.''

De pech van Lomm is dat het zand onder de licht glooiende Maasoever een mooie kwaliteit heeft. Hoe meer zand gewonnen wordt, hoe meer geld er resteert voor het Maasplan. De organisatie heeft een paar honderd miljoen gulden tekort voor het plan, dat een miljard kost. Aerts: ,,Juist de hoger gelegen oever heeft Lomm tot nu toe gevrijwaard van alle overstromingen. Waarom moet nu juist die oever weg? "

Voorzitter J. Busser van het actiecomité begrijpt dat wél. Hij gaat op het puntje van de bank zitten en ontvouwt zijn theorie. ,,De Maaswerken geeft toe dat de hoogwatergeul aanvankelijk niet de bedoeling was omdat hij nauwelijks effect heeft op de waterstand. Die geul komt er dus om de bedrijven te helpen die binnenkort elders zijn uitgebaggerd. En natuurlijk om het almaar duurder wordende Maasproject financieel te helpen. De provincie deed toezeggingen aan de baggeraars. Die twee liggen met elkaar in bed. En niet sinds gisteren, maar al sinds eergisteren.''

Busser memoreert de affaire rond een Limburgse oud-gedeputeerde van ontgrondingen die handlanger bleek van baggeraars. Volgens gedeputeerde Vestjens (,,die kwestie is van voor mijn tijd'') zijn er weliswaar nog geen precieze cijfers over het effect van de geul, maar gaat het mogelijk om een waterstandverlaging van een centimeter of tien. ,,Dat kan het verschil zijn tussen natte of droge voeten", aldus Vestjens die geen onderhandse afspraak met de baggeraars kent.

Enkele dorpelingen met grond in het ontgrondingsgebied zijn gevallen voor het geld van de baggeraars. Die hebben nu tachtig procent van het gebied in handen. Het bestuur van de katholieke parochie weigert te verkopen. Een symbolisch verzet, want de gebruikelijke beroepsprocedures bij ontgrondingen gelden niet als de geul in het Maasproject is opgenomen. Onteigenen is daardoor kinderspel.

Burgemeester Frissen is er niet gerust op, zegt hij. Zijn gemeente probeert te onderhandelen, maar krijgt telkens hetzelfde antwoord. Frissen: ,,Het is slikken of stikken. De pr-machine van de Maaswerken is gigantisch. Het is bovendien een bundeling van veel belangen, en er is volop politieke steun voor het totale plan waarin Lomm een detail is. Tegen zo'n overmacht kan deze kleine gemeente zich maar moeilijk verweren.''