Hercules-taak voor saaie boekhouder

In stilte werkt Hans Eichel, de nieuwe minister van Financiën in Duitsland, aan een bezuinigingsplan. De sociaal-democraat wil een einde maken aan de `leuke dingen' voor de mensen waar zijn voorganger mee strooide.

,,Er zijn enkelen die me om deze baan zullen benijden, maar er zijn velen die dat niet zullen doen.'' Hans Eichel (57), de nieuwe minister van Financiën in de Bondsrepubliek, weet voor welke Herculesopgaven hij staat. Niet alleen heeft zijn voorganger Oskar Lafontaine een gat in de begroting van 30 miljard mark achtergelaten. Ook de economische groei valt dit jaar tegen (1,7 procent), meldden de zes economische instituten deze week in hun voorjaarsverslag. ,,Het wordt een moeilijk jaar'', waarschuwt de Bundesbank.

Nu wordt Eichel met een extra tegenvaller geconfronteerd, omdat de staat van de rechter meer geld op tafel moet leggen voor de pensioenen van de vroegere politieke DDR-elite, die na de hereniging ten onrechte zouden zijn verminderd. Dat kost nog eens 100 miljoen mark. Op kousevoeten is Hans Eichel eerder deze maand aan het werk gegaan in het ministerie van Financiën in Bonn. De nieuwe minister wil afstand nemen van zijn voorganger. Als oud-premier van Hessen met Frankfurt als internationaal centrum, kent Eichel de mores in de wereld van bankiers, ondernemers en beurshandelaren.

Bescheiden stelde hij zich vorige week tijdens de bijeenkomst van het IMF (Internationaal Monetair Fonds) voor als `nieuwkomer'. Eichel bedankte de Europese Centrale Bank (ECB) voor de `verrassende' rentedaling en beloofde goedhartig niet luidkeels rentemaatregelen te eisen zoals Lafontaine dat deed.De brave Hans wil de wilde Oskar zo snel mogelijk doen vergeten. Lafontaine was volgens hem een dromer met wereldvreemde ideeën, die met een kortademige belastingpolitiek in korte tijd voor veel `onzekerheid' had gezorgd, weet de Berliner Zeitung. Eichel wil vertrouwen scheppen en politiek voeren `met beide benen op de grond'.

De ambtenaren op het ministerie zijn blij met hun nieuwe baas. Eichel mag bekend staan als een ietwat saaie boekhouder, zijn soliditeit is hen liever dan de ideologische retoriek waarmee zijn voorganger aantrad. Eichel wil zich, anders dan Lafontaine, niet opwerpen als een belerende wereldeconoom, die zijn internationale collega's vertelt hoe het spel met rente en wisselkoersen gespeeld moet worden. De SPD-politicus wordt eerder vergeleken met een man als Gerhard Stoltenberg, CDU-politicus die in de eerste kabinetten van Helmut Kohl (1982-1989) als minister plichtsgetrouw koeliewerk verrichtte om de staatshuishouding op orde te krijgen. `Meer Stoltenberg, minder Keynes', wordt weer het devies bij Financiën.

Eichel is inmiddels druk doende de belangrijke spelers in het Duitse economische en financiële leven te spreken. Zonder veel ophef ontmoette hij ECB-president Wim Duisenberg en trof hij ondernemers, bankiers en topeconomen. Want Eichel heeft één grote zorg die hij met hen wil bespreken: de lege staatskas. Voor de zomer wil de minister zijn belasting- en begrotingsplannen op tafel leggen.

Soliditeit is belangrijker dan snelheid, vindt Eichel. De problemen zijn te groot om haastwerk af te leveren. Nadat Lafontaine vorig jaar zijn belastingplannen presenteerde, brak een golf van protesten los bij het bedrijfsleven, dat de rekening moet betalen voor de presentjes aan gezinnen. Van zijn kant probeerde kanselier Gerhard Schröder juist de steun van ondernemers te winnen om de hoge werkloosheid met nieuwe banen te bestrijden. De kanselier zag zich gedwongen de aangerichte glasscherven op te rapen en het gekrenkte bedrijfsleven `verbeteringen' en `aanpassingen' te beloven. Eichel wil een herhaling van dit theater voorkomen.

Hij heeft eerst op het eigen ministerie schoon schip gemaakt. De twee staatssecretarissen Heiner Flassbeck en Claus Noé, die Lafontaine had meegenomen, worden vervangen door de internationaal gerespecteerde Caio Koch-Weser, manager bij de Wereldbank, en de belastingjurist Heribert Zitzelsberger.

Het financiële trio zal de Duitsers moeten voorbereiden op slecht weer. De minister moet immers uitleggen waarom de belastingen voor ondernemingen zullen worden verminderd. De regering-Schröder had het bedrijfsleven al per 2000 een verlaging van de belastingen van 45 naar 35 procent voorgesteld. Tegelijkertijd zal Eichel gevolg moeten geven aan de uitspraak van het Constitutionele Hof van Karlsruhe, dat de lasten voor gezinnen sterker verlicht moeten worden. Dat kost de staat tenminste tussen de 10 en 13 miljard mark extra.

Waar wil Eichel de naar schatting 50 miljard mark vandaag halen? Om nog te zwijgen van de kosten die de Kosovo-oorlog met zich meebrengt. Het IMF becijfert de kosten van een Marshall-plan voor de Balkan in totaal op 55 miljard mark. Schröder heeft al laten doorschemeren dat Duitsland zich verplicht voelt een `royale' geste te maken en dat kost Eichel geld.

Nieuwe kredieten brengen nauwelijks redding. Volgens de wet mag het bedrag aan nieuwe schulden (dit jaar 56,2 miljard) de overheidsinvesteringen van 58,2 miljard niet overschrijden. Tegelijkertijd moet Eichel ook de euro-criteria worden nageleefd. De Europese Commissie heeft Bonn al gewaarschuwd dat ,,grote inspanningen'' nodig zijn om de uitgaven te beheersen en de schuldenstand te verlagen. Nu de groei dit jaar terugvalt naar 1,7 tot 1,5 procent, zullen ook de kosten van de hoge werkloosheid van 4,4 miljoen nauwelijks verminderen.

Eichel wil een einde moeten maken aan de `leuke dingen' voor de mensen. De sociaal-democraat heeft aangekondigd dat het sparen, sparen, sparen wordt: bezuinigen. Met een speciale wet in de hand wil Eichel het mes zetten in de overheidsuitgaven. Subsidies zullen worden verminderd en ook zijn bezuinigingen op sociale voorzieningen niet uitgesloten, liet hij deze week doorschemeren. Alle Duitsers zullen pijn lijden.

Uit onverwachte hoek kan de minister steun krijgen. Sinds het vertrek van Lafontaine, blijkt de stemming bij ondernemers opvallend te zijn verbeterd. Zal het `Eichel-effect' werkelijk tot meer vertrouwen, meer investeringen en banen leiden? Wil Eichel zijn doel bereiken, moet hij zich warm aankleden.