Helse nachtmerrie vol gruwelen en agressie

Achter de gesloten vitrage zien we een man en een vrouw de kamer binnenkomen. Als ze even later de gordijnen openschuiven is daarmee de scheiding tussen zaal en podium weg. Wij kunnen hen nu door de ramen begluren, zo lijkt het, en tegelijk is het of de boze buitenwereld binnendringt die de man juist angstvallig met een slot op de deur op afstand probeert te houden.

De inrichting is die van een nondescripte hotelkamer, zoals Sarah Kane voor ogen moet hebben gestaan bij het schrijven van Blasted. Met dit stuk, dat wegens de schokkende inhoud bij de première in Londen veel commotie veroorzaakte, begon Kane vier jaar geleden haar korte en stormachtige loopbaan als toneelschrijfster die eindigde toen ze in februari dit jaar op 28-jarige leeftijd zelfmoord pleegde. Met onder anderen haar generatiegenoten Mark Ravenhill en Patrick Marber, van wie onlangs respectievelijk bij De Trust en Toneelgroep Amsterdam stukken waren te zien, behoort ze tot een groep Britse toneelschrijvers wier werk opvalt door het vele en extreme geweld dat erin voorkomt.

Kane's debuut dat hier nu voor het eerst onder dezelfde titel door Het Nationale Toneel wordt uitgebracht, is een stuk voor drie spelers. Ariane Schlüter, die de tekst samen met regisseur Johan Doesburg vertaalde, speelt Cate, een stotterende neurotica. In dit aanvankelijk klassieke relatiedrama is zij een jonge vrouw die vroeger iets gehad heeft met de veel oudere Ian (Jack Wouterse). Gezien de haat en nijd tussen hem en haar, is het onduidelijk wat hen nu samen heeft gebracht op een hotelkamer in Leeds.

Ian is een cynicus. Op buitengewoon indringende wijze toont Jack Wouterse deze man die de wereld als zijn vijand beschouwt. Hij is vol haat en agressie, vooral de gekleurde medemens (`bosaap' en `geitenneuker' zijn woorden die hij voor hen paraat heeft) moet het ontgelden. Zijn gedrag wordt gekenmerkt door angst, niet alleen voor vreemdelingen maar ook voor de dood. Niettemin rookt en zuipt hij tot hij er rochelend en steunend bij neervalt.

Tegenover Cate gedraagt hij zich sentimenteel en ook wel teder, maar als ze niet met hem wil vrijen wordt hij grof. Ze laat zich door hem intimideren – de adem stokt je in de keel bij het zien hoe ze hyperventileert en flauw valt op het hotelbed.

De situatie escaleert op onvoorziene wijze met de plotselinge entree van een soldaat. Francis Broekhuysen zet hem neer als een duivels mannetje. Hij is scherp en snel en Ian, in de gedaante van Wouterse toch een bonk van een kerel, is niet tegen hem opgewassen. Buiten woedt een oorlog en de soldaat draagt het geweld in zich mee. Ian is zijn slachtoffer, de hel stort zich over hem uit. Maar helemaal zonder hoop eindigt de nachtmerrie niet. Cate, op de been gehouden door haar geloof in God, toont medemenselijkheid en Ian, verkracht en van zijn ogen beroofd, aanvaardt die dankbaar.

Hoewel de scènes naar het eind toe veranderen in helse, bijna surrealistische visioenen, blijft de speelstijl strak en realistisch waardoor aan de gruwelijkheden in het stuk onmogelijk te ontsnappen valt. Er wordt verbluffend knap geacteerd, de voorstelling kent geen zwak moment.

Spelers en regisseur hebben zich strikt aan de tekst gehouden; hoewel er geen verwijzingen zijn naar de actualiteit kun je die er wel in zien. Er zijn genoeg beschrijvingen die de recente oorlog in Bosnië in de herinnering roepen. Afgezien daarvan heeft Blasted ook universele waarde en juist dat feit maakt het stuk zo alarmerend dat de werkelijkheid na afloop inktzwart op je afkomt.

Sarah Kane: CS, pagina 20

Voorstelling: Blasted van Sarah Kane door Het Nationale Toneel. Vertaling: Ariane Schlüter i.s.m. Johan Doesburg; regie: Johan Doesburg; decor: André Joosten; muziek: Paleis van Boem; spel: Jack Wouterse, Ariane Schlüter, Francis Broekhuysen. Gezien: 29/4 Theater a/h Spui Den Haag. Aldaar t/m 8/5 en van 25/5 t/m 5/6. Tournee: 11 t/m 22/5. Reserveren: (070) 346 52 72.