Ziekenhuis: wel of geen raam-CAO

Vandaag beginnen de onderhandelingen over een CAO voor ziekenhuizen. De vakbonden voeren al actie.

Het CAO-seizoen in gezondheidszorg is weer begonnen. Vanochtend voerden verplegers en verpleegsters de eerste acties aan de poorten van ziekenhuizen. Vanmiddag schuiven de onderhandelaars voor de eerste ronde aan tafel. Dit keer zijn de ziekenhuizen de tegenpartij van de bonden. Komende weken is het de beurt aan verpleeg- en verzorgingshuizen, academische ziekenhuizen, gehandicaptenzorg, geestelijke gezondheidszorg, verslavingszorg en thuiszorg.

Voor het eerst sinds jaren onderhandelen alle sectoren van de gezondheidszorg afzonderlijk over een nieuwe CAO. Vorig jaar was het nog de Nederlandse Zorgfederatie die voor het grootste deel van het personeel (370.000 werknemers in ziekenhuizen, verpleeghuizen en inrichtingen) met de bonden in de slag ging. Maar dat is verleden tijd. Najaar 1998 besloten eerst de ziekenhuizen en later de verpleeghuizen voortaan zelf over een CAO te onderhandelen.

De ziekenhuizen, waar een CAO moet komen voor een kleine 150.000 werknemers, zetten de toon voor de andere sectoren, net zoals dat tot dusver het geval was met de CAO voor het ziekenhuiswezen waarover de NZf onderhandelde. Het overleg over die CAO kende overigens vorig jaar een bijzonder voorspel. Werkgevers en bonden besloten toen in maart 'schijnonderhandelingen' te beginnen. Het was een gemeenschappelijke campagne om het kabinet, met verkiezingen voor de deur, te bewegen royaler geld te geven voor betere arbeidsvoorwaarden. De stakingen en manifestaties resulteerden uiteindelijk in een kleine tweehonderd miljoen gulden extra. Ook dit jaar beloven de CAO-onderhandelingen voor het nodige rumoer te zullen zorgen, zij het dit keer om heel andere redenen. De strijd zal veel meer gaan over de vraag of een CAO centraal tot veel cijfers achter de komma moet worden dichtgetimmerd dan wel het karakter moet krijgen van een 'raam-CAO' waarvan de invulling lokaal wordt bepaald in onderhandelingen tussen ondernemingsraad en ziekenhuisdirectie.

De ziekenhuizen staan modernisering van de CAO voor, daarover laat L.F.J. Jansen, voorzitter van hun onderhandelingsdelegatie geen twijfel bestaan. ,,We willen af van een CAO waarin geen rekening wordt gehouden met de vaak grote regionale en lokale verschillen tussen de ziekenhuizen. Zeker de grotere ziekenhuizen zijn concerns met vaak heel uiteenlopende problemen. Die moeten ze kunnen oplossen, dat wordt terecht van ze geëist. Maar dat is erg moeilijk met een CAO waarin de ziekenhuizen gedetailleerd als een soort eenheidsworst worden behandeld.''

Voorlopig voelen de bonden niet voor zo'n raam-CAO, omdat ze bang zijn zo invloed te verliezen. Ook daarom voelen ze er eigenlijk niet voor om met alle partijen afzonderlijk te moeten onderhandelen en waren ze boos toen ziekenhuizen en verpleeghuizen besloten een eigen koers te gaan varen. ,,Ze waren gewend om in de gang zaken te doen met de mensen van de NZf. Bonden en NZf waren in de loop van de tijd te dicht op elkaar gekropen. Er was te weinig zicht op en het was hard nodig daar verandering in te brengen'', aldus Jansen. Komende weken zal de strijd vooral gaan over hetgeen de ziekenhuizen in de onderhandelingen inbrengen. Zo stellen deze het dictaat van de 36-urige werkweek ter discussie, willen ze praten over het automatisme van de periodieke loonsverhoging, hebben ze behoefte aan meer tijdelijke en flexibelere contracten en vinden ze dat zieke werknemers de eerste twee ziektedagen maar zelf voor hun rekening moeten nemen om zo het stijgende ziekteverzuim af te remmen.

De eerste reacties van de bonden waren furieus. Waar de ziekenhuizen de voorstellen zien als een bijdrage aan een flexibelere CAO zien de bonden ze als ,,stuk voor stuk verslechteringen''. Vooral de suggestie van Jansen (voorzitter van de raad van bestuur van de Stichting Ziekenzorg Westelijke Mijnstreek, in een vorig leven CAO-onderhandelaar voor de werkgevers in de Rotterdamse haven) dat werknemers in de ziekenhuizen zich snel ziek melden heeft kwaad bloed gezet.

Nu'91 had eerder aangekondigd een beter personeelsbeleid bij de ziekenhuizen af te willen dwingen. Deze bond ziet in slecht personeelbeleid (net zoals in matig management) de bron voor het oplopende ziekteverzuim. Nu'91 vreest dat het niet doorbetalen van het loon alleen maar tot meer demotivatie leidt. De bond eist 4 procent loonsverbetering, voor leerlingen 8 procent meer loon. AbvaKabo en CFO eisen 3,5 procent meer loon plus een verhoging van de jaarlijkse uitkering in december tot 1 procent (is nu 0,75 procent) van het jaarinkomen. Ook willen deze bonden de positie van de oproepkrachten en de tijdelijke medewerkers verbeteren.

Gezien dit eisenpakket is het de vraag of de ziekenhuizen straks een CAO zullen tekenen die veel flexibeler zal zijn als de huidige. Jansen gaat er ook niet vanuit dat al dit jaar de gewenste raam-CAO tot stand zal komen. ,,Maar we willen wel een forse stap in die richting zetten. Ik denk dat we pas over een jaar over drie jaar dat doel volledig zullen hebben bereikt.''