`Vrijheid'

Als je Salman Rushdie mag geloven, is er weinig meer aan de hand. De Iraanse regering heeft in september vorig jaar de fatwa – het religieuze doodvonnis tegen hem – officieus ingetrokken, en sindsdien heeft hij zijn vrijheid `voor 85 procent' teruggekregen. ,,Ik kan meer doen dan u denkt'', zei hij gistermiddag tijdens een persconferentie in Amsterdam. ,,Nee, ik wil daar verder niets over zeggen.''

Helaas, de wens lijkt weer eens de vader van de gedachte. Want voor de buitenwereld viel er bitter weinig te merken van de herwonnen vrijheid van Rushdie. Op drie plekken in Amsterdam verscheen Rushdie in de openbaarheid en elke keer bleken er zware veiligheidsmaatregelen te zijn getroffen.

's Middags, 14.15: in een donkergroene Volvo, met een veiligheidsman op de voorbank, wordt Rushdie naar een zaaltje bij de Beurs van Berlage gebracht voor de persconferentie. Bij de ingang schieten twee veiligheidsmensen toe om hem naar binnen te begeleiden. De verzamelde journalisten hebben pas de avond tevoren de locatie doorgekregen van de uitgeverij.

's Middags, 16.15: lezers die hun boek door Rushdie willen laten signeren, moeten bij boekhandel Scheltema door een metaaldetector, waarna ze ook nog eens gefouilleerd worden. In het kielzog van Rushdie bevindt zich voortdurend ene `Ab', een officiële Nederlandse veiligheidsfunctionaris, die toezicht houdt en daarover geen enkele mededeling aan de pers wil verstrekken.

's Avonds, 19.30: ook de 500 bezoekers van de Beurs van Berlage, waar Rushdie een interview zal geven, moeten door de metaaldetector.

Als ik even retorisch mag worden: als dit alles `vrijheid' is, wat is dan `onvrijheid'? En wordt Rushdie niet verblind door de illusie dat de houding van Iran tegenover hem wezenlijk is veranderd - iets wat insiders nog altijd hevig betwijfelen? De fatwa is immers nooit officieel ingetrokken door de regering van Iran. Religieuze fanatici hoeven zich door niets weerhouden te voelen.

Enerzijds lijkt Rushdie zich dit bewust, anderzijds doet hij soms alsof hij de veiligheidsmaatregelen overdreven vindt. Tegen de journalisten zei hij 's middags: ,,Er is nog security nodig... er is nog altijd een serieus risico.'' Maar 's avonds sneerde hij tegen het publiek: ,,De reden waarom er hier security is, is dat men het wil. Het wordt me aangeraden, en ik kan dat moeilijk weigeren.''

De schizofrenie van iemand die de werkelijkheid soms moet ontkennen om te kunnen overleven? Het zou niet zo vreemd zijn. Het vooruitzicht de rest van je leven met bodyguards te moeten doorbrengen, is voor een gewone burger onmverdraaglijk. Toch zal Rushdie ermee moeten leven, want geen land ter wereld wil de schande op zich laden van een moord op een beroemde schrijver op zijn grondgebied.