Romano Prodi moet dit en Romano Prodi moet dat

De toekomstige voorzitter van de Europese Commissie, Romano Prodi, moet nog veel hindernissen nemen om dit najaar met het echte werk te kunnen beginnen.

Twee voorzitters heeft de Europese Commissie op het ogenblik, een demissionaire en een toekomstige. Bij beiden is de vraag wat zij precies uitvoeren. De demissionaire voorzitter, de Luxemburger Jacques Santer, zou zo weinig mogelijk doen, de Europese Commissie zou onder zijn leiding een dommelend bestaan leiden.

De toekomstige voorzitter, de Italiaanse ex-premier Romano Prodi, was gisteren voor het eerst aan het werk in een voor hem vrijgemaakte kamer in het Brusselse gebouw van de Europese Commissie. Tot op hoog niveau werd geraden naar wat hij daar precies uitvoerde. Nadat de commissie onder leiding van Santer vorige maand aftrad, besloten de Europese regeringsleiders razendsnel om Prodi als zijn opvolger aan te wijzen. Sindsdien heeft de beoogd voorzitter allerlei ingewijden in de Europese machinerie om adviezen gevraagd.

Nadat hij door de regeringsleiders was aangewezen heeft Prodi zich eerst bij het Europees Parlement gepresenteerd. Bij die gelegenheid was hij vaag over zijn programma en over de hervormingen in het ambtenarenapparaat. Vervolgens heeft hij in Brussel gedineerd met de Europese regeringsleiders. Ook daar bleef hij vaag – net als de regeringsleiders zelf trouwens. Er heerste tijdens dat diner vooral een euforische stemming over de snelheid waarmee de crisis bij de Europese Commissie wordt bezworen. Prodi werd geprezen als een ,,groot Europeaan'' omdat Italië onder zijn leiding aan de criteria voor de monetaire Unie wist te voldoen en nu van de lire op de euro kan overstappen.

De Duitse bondskanselier, Gerhard Schröder, zei na het diner dat Prodi een sterke Europese Commissie moet samenstellen, maar wees de veronderstelling van de hand dat de regeringsleiders Prodi zouden hebben verteld welk programma hij de komende vijf jaar moet gaan uitvoeren. De wensen van de regeringsleiders, waarover Prodi aan het diner ongetwijfeld signalen ontving, hadden vooral te maken met de relatie tussen de Commissie en het Europees parlement.

Santers Commissie is tot aftreden gedwongen door het parlement, dat daardoor macht heeft gewonnen. De Europarlementariërs hebben al duidelijk gemaakt zich voortaan gedetailleerd te zullen bemoeien met het werk van de Commissie. Dat zint sommige regeringsleiders niet. Indertijd werd Santer juist tot voorzitter van de commissie benoemd omdat de toenmalige Duitse bondskanselier Kohl en de Franse president Mitterrand dachten dat hij zou doen wat zij hem zouden opdragen.

Nu wil bijvoorbeeld Frankrijk een sterke Commissie in de hoop dat die de macht van het parlement weer terugdringt. ,,Niemand heeft iets aan een Commissie die functioneert als een secretariaat van het parlement'', zegt een Franse diplomaat. Tijdens het Brusselse diner met Prodi zei ook premier Kok dat de kritiek van het parlement op de Europese Commissie ,,wat overtrokken'' is geweest. Hij vindt het te ver gaan als het parlement zich bemoeit met de interne organisatie bij de Commissie. Kleinere EU-lidstaten zijn bang dat een verzwakking van de positie van de Commissie ten opzichte van het parlement in hun nadeel is. Voor kleinere lidstaten is de Commissie als hoedster van de Europese verdragen een garantie tegenover de macht van de grote landen.

De komende maanden moet blijken of Prodi in staat is om met respect voor het parlement en voor de lidstaten een onafhankelijke positie op te bouwen. Volgende week gaat hij opnieuw naar het Europees Parlement om zijn plannen toe te lichten. Verwacht wordt dat hij zich opnieuw tot algemeenheden zal beperken. De grote meerderheid van het parlement heeft hem al toegezegd met zijn benoeming tot commissievoorzitter daarna akkoord te zullen gaan.

Zijn echte krachtproeven met het parlement volgen pas later. Allereerst als de door hem samengestelde Commissie voltallig tijdens hoorzittingen aan het oordeel van het parlement wordt onderworpen. Bondskanselier Schröder hoopt dat dit begin augustus kan gebeuren. Maar in Brussel wordt aangenomen dat het nieuwe parlement dat na de Europese verkiezingen van juni aantreedt hier pas in september aan toe zal komen.

De tweede belangrijke confrontatie met het parlement zal later dit najaar komen, als Prodi een gedetailleerd programma voor de volgende vijf jaar presenteert. Aangenomen wordt dat het parlement de Commissie, nadat die al enkele maanden gewerkt heeft, opnieuw wil beoordelen voor de volgend jaar beginnende officiële ambtsperiode van vijf jaar.

Maar voordat Prodi met het parlement aan de slag gaat moet hij eerst gecompliceerde onderhandelingen voeren met de vijftien lidstaten. Hij is op grond van het Verdrag van Amsterdam de eerste voorzitter van de Europese Commissie die zelf iets te zeggen heeft over de commissarissen die worden benoemd en over de portefeuilles die zij krijgen. Tot nu toe moest de voorzitter afwachten wie de lidstaten naar Brussel stuurden en ontstond daarna binnen de Commissie het gevecht om de portefeuilles.

Diplomaten waarschuwen dat lidstaten niet van plan zijn om zich door de nieuwe voorzitter te laten vertellen welke posten er in de Commissie nog vrij zijn. Verwacht wordt ook dat de lidstaten grote druk zullen uitoefenen bij de hervormingen van het ambtenarenapparaat. Want hoge ambtenaren worden door de lidstaten als nationale vertegenwoordigers beschouwd en hoge posten worden niet gemakkelijk opgegeven.

Maar voorlopig bereidt Prodi zich nog in stilte in zijn Brusselse kamer op zijn nieuwe functie voor. Intussen klinkt de klacht dat de demissionaire Eurocommissarissen alleen nog denken aan het pakken van hun koffers. Deze verlammende situatie kan tot september voortduren. Demissionair voorzitter Santer is dan inmiddels wel vertrokken. Hij wordt met ingang van 1 juli Europarlementariër. Hij wordt tijdelijk vervangen door demissionair vice-voorzitter Manuel Marin, de Spaanse Eurocommissaris wiens beleid samen met dat van Edith Cresson ernstig is bekritiseerd.