Ontluisterend beeld van kinderen als wrede duivels

In de bossen van de Engelse West-Country speelt een groepje kinderen. Ze spelen vader-en-moedertje; eekhoorntje opjagen; en ze wedden dat de dikke stotteraar honderd tellen de poppenwagen kan optillen. Het spel is geen moment schattig of onschuldig. De kinderen slaan elkaar op het gezicht, trappen een eekhoorn dood, en blijken uiteindelijk tot veel meer in staat.

Jeugdtheatergroep Teneeter geeft met de voorstelling Heuvels van toen een ontluisterend beeld van wat kinderen elkaar aandoen. De met houtsnippers bedekte speelvloer ruikt heerlijk en op de geluidsband kwetteren de vogeltjes dat het een aard heeft, maar de kinderen die rondstampen in dit paradijs zijn een stel meedogenloze duivels. Angst en geweld beheersen hun amorele wereld.

Het toneelstuk is een bewerking van Blue Remembered Hills, een televisiefilm uit 1979 van Dennis Potter (1935-1994) die in Nederland enkele malen door de VPRO is uitgezonden. Potter rekent hiermee af met zijn eigen grimmige jeugd in Berry Hill, nabij de grens met Wales. Het stuk doet denken aan Lord of the Flies van William Golding, een roman over een groep jongens die op een eiland aanspoelt en in een stel wrede wilden verandert. In beide gevallen wordt afgerekend met het idee dat de kindertijd een onschuldige, maagdelijk paradijs is: het kind is het kind een wolf.

De volwassenen geven het slechte voorbeeld door op de achtergrond een oorlog uit te vechten. De oorlog keert regelmatig terug in het kinderspel. Willie speelt bijvoorbeeld graag bommenwerpertje. In één moeite door speelt hij achtereenvolgens piloot, vliegtuig, bom en creperend slachtoffer op de grond. De kinderen praten geregeld over hun vaders die aan de overkant van de zee vechten. Als zij horen dat in de buurt een Italiaanse krijgsgevangene is ontsnapt, rennen ze in paniek door het bos.

Door van de kinderen een soort archetypen te maken, schreef Potter ook een allegorie op de grote-mensenwereld. Er is een vechtersbaas, een moedertje, een heertje dat alles volgens de regels wil doen, en een zielig buitenbeentje dat geslachtofferd wordt. De rollen liggen vast, de gruwelijke afloop van het spel is onafwendbaar. Meteen daarna begint het goedpraten. Niemand heeft het gedaan.

De bewerking van Teneeter overtuigt in haar onvoorwaardelijke hardheid. Nergens probeert regisseur en bewerker Anny van Hoof toch nog iets positiefs, troostrijks of schattigs erin te smokkelen. Zelfs het slachtoffer wekt weinig medelijden op, zo lelijk en vervelend is hij.

In de realistische filmversie was het opmerkelijk dat de kinderrollen door volwassenen werden gespeeld. In het kindertheater is dat heel gebruikelijk. Ook daar blijft kinderen spelen echter een groot probleem. Vaak doen acteurs te kinderachtig en te overdreven. Ook Van Hoof laat haar spelers in korte broek te druk rondrennen en schreeuwen. Ze lijken soms eerder op een stel neurotische zwakzinnigen dan op een groep kinderen. Wat soberder spel had Heuvels van toen nog meer kracht gegeven.

Jeugdtheater: Heuvels van toen door Teneeter. Tekst: Dennis Potter. Regie en vertaling: Anny van Hoof. Spelers: Ronald Armbrust, Gerold Guthman, Egidius Pluymen, Chris Tates e.a.. Vanaf 8 jaar. Gezien 10/4. Tournee t/m 30/5. Inl. (024) 360 05 88.