Groei keert terug

ZES MAANDEN is een lange tijd in de wereldeconomie. Een half jaar geleden sloegen er schokgolven door de financiële wereld. Na de chaotische devaluatie van de roebel en de streep die Rusland door zijn buitenlandse schuldverplichtingen zette, dreigde een groot speculatiefonds in New York bankroet te gaan. De Amerikaanse effectenbeurs sidderde. Korte tijd later ging in Brazilië de munt onderuit, ondanks de beschikbaarstelling van een ondersteuningspakket van het Internationale Monetaire Fonds (IMF), dat ooit was opgezet om een dergelijke valutacrisis te voorkomen. Het had er alle schijn van dat de Azië-crisis van 1997 bezig was zich uit te breiden tot een wereldwijde financiële paniek. George Soros, de speculant-filantroop, voorspelde het einde van het kapitalisme. President Clinton sprak bezwerend van de grootste financiële uitdaging van de afgelopen vijftig jaar.

Nog geen drie maanden na de vrije val van zijn munt leent Brazilië weer geld op de internationale kapitaalmarkten. De belangstelling is overweldigend. Kennelijk zijn de financiële markten de verliezen alweer vergeten en is het vertrouwen bezig terug te komen. Niet alleen in Brazilië, maar ook in andere `opkomende markten'. De crisisdreiging is overgewaaid.

MEER DAN EEN gevoel van opluchting is misplaatst. De levensstandaard in veel landen is dramatisch gedaald. Recessies hebben misschien wel hun dieptepunt bereikt, maar de vooruitzichten voor dit jaar blijven mager. Hervormingen voltrekken zich tergend langzaam. In sommige landen en regio's – Rusland, Indonesië, de Balkan – gaat het verder bergafwaarts.

Toch is er veel ten goede veranderd. Er is een begin gemaakt met structurele hervormingen in crisislanden. Aan de dramatische val van de grondstoffenprijzen is een einde gekomen. De prijzen van ruwe olie zijn de afgelopen maanden zo'n vijftig procent gestegen. Voor de olie-exporterende landen (voornamelijk ontwikkelingslanden) is dat van betekenis. Ook de industrielanden verkeren in een betere staat. Japan is eindelijk begonnen om zijn financiële sector te saneren en de economie van dat land begint tekenen van groei te vertonen. In euroland heeft de Europese Centrale Bank het monetaire beleid recent verruimd met een renteverlaging en moet een waardedaling van de euro ten opzichte van de dollar van tien procent de economie de nodige stimulans geven. De Amerikaanse economie blijft intussen maar doordenderen. De winsten op Wall Street jagen de particuliere bestedingen op.

Daarnaast hebben ook het IMF en de Wereldbank hun beleid op onderdelen aangepast. Van een radicale herziening van de mondiale financiële architectuur wordt minder vernomen. Er wordt nu gepraat over aanpassingen op onderdelen om toekomstige financiële paniek te voorkomen en doeltreffender te bestrijden. Het IMF krijgt daarbij minder de traditionele rol van bestrijder van financiële rampen, en meer van op preventie georiënteerde politieagent.

ZES MAANDEN na de paniek van '98 dreigt een gevoel van zelfgenoegzaamheid de overhand te krijgen. Het internationale financiële stelsel heeft de zwaarste klappen met succes opgevangen, de hervormingen leveren resultaten op, het vertrouwen keert voorzichtig terug, de effectenbeurzen bereiken nieuwe records. Maar bij alle opluchting over het herstel mag de kwetsbaarheid van het internationale economische stelsel niet uit het oog worden verloren. Dat is de les voor de 21ste eeuw.