De omzichtige aanpak van Rusland

Managing director Michel Camdessus noemde Rusland vorige week waarschijnlijk ,,het moeilijkste probleem'' voor het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Het IMF vraagt zich af of het de kredietverlening aan Rusland moet hervatten.

Michel Camdessus worstelt met de vraag hoeveel zekerheid er is dat Moskou na het bankroet van vorig jaar augustus werkelijk hervormingsbeleid gaat voeren. Toen liet Moskou 40 miljard dollar aan roebelschulden voor wat ze waren. Dat luidde een nieuwe wereldwijde crisisgolf in. Camdessus kwam begin deze maand in Moskou tot een principe-akkoord over hervatting van de kredietverlening. Maar een datum werd toen niet genoemd en een bedrag evenmin, omdat bijzonderheden nog moesten worden uitgewerkt. Dat gebeurt nu in Washington.

De IMF-topman ontkent in alle toonaarden dat hij wegens een mogelijke bemiddelende Russische rol in Joegoslavië onder politieke druk staat van de VS en de Westerse landen. ,,Nee ik voel geen enkele bijzondere druk'', verklaarde Camdessus afgelopen week. ,,Ik ben als de vis die in de diepzee leeft en erop is gebouwd druk te weerstaan en misschien zelfs geen druk voelt.''

Camdessus zei niet dat er geen druk is, alleen dat hij die niet voelt. ,,Druk bepaalt in het geheel niet ons handelen in Rusland'', zo verzekerde hij. Maar in de IMF-top zijn geluiden te horen die Camdessus tegenspreken. ,,Ik ben bang dat er connecties zijn'', zegt een hoge functionaris, die zegt dat de politieke gebeurtenissen in Kosovo, waarin Rusland een sleutelpositie door het Westen is toebedeeld, niet los zijn te zien van IMF-steun aan Rusland.

De gebeurtenissen wijzen daar ook op. Toen premier Jevgeni Primakov wegens de Kosovo-crisis op het laatste moment niet naar Washington kwam, vertrok Camdessus spoorslags naar Moskou. De functionaris uit de IMF-top: ,,Camdessus zal dat niet op eigen initiatief hebben gedaan. Ik heb sterke vermoedens dat met Rusland is geproken in de zin van `jullie krijgen wat en dan houden jullie je koest over Kosovo'.''

Hoe gevoelig het allemaal ligt bleek gisteren tijdens de vergadering van het beleidsbepalende Interim-Comité van het IMF. De Russische president van de centrale bank, Viktor Gerasjenko, hield een korte uiteenzetting. Met de inflatie zou het beter gaan en de industriële productie zou aantrekken. De Russische centrale bankier kreeg van de toehorende ministers geen enkele vraag. Ook niet over kapitaalvlucht waar de centrale bank mogelijk zelf een rol in speelt. Waarom bleef het zo ijzig stil? ,,Omdat uit het Interim-Comité altijd nieuws lekt. Niemand wilde Rusland daarom hard aanpakken'', zegt de hoge functionaris bij het IMF.

Rusland zal volgens ingewijden in Washington in elk geval niet veel geld krijgen. In elk geval niet meer dan wat het land dit jaar aan verplichtingen tegenover het IMF heeft. Het gaat om een bedrag van 4,8 miljard dollar. Centrale-bankpresident Gerasjenko zei gisteren uit te gaan van een krediet van vier miljard dollar. Het geld hoeft niet eens naar Moskou te worden overgemaakt, want het kan zo in de IMF-kas verdwijnen. Indien Rusland zijn verplichtingen aan het fonds niet zou vervullen, zou het in het rijtje van landen als Soedan, Liberia, Congo, Somalië, Joegoslavië, Irak en Afghanistan belanden. Dat vindt zelfs het huiddige conservatieve bewind in Moskou kennelijk te gortig.

Het IMF ziet een dergelijke ontwikkeling zelf liever ook niet. In IMF-kringen wordt wel van een ,,cosmetisch programma'' voor Rusland gesproken. De Wereldbank heeft in afwachting van een akkoord tussen Moskou en het IMF een krediet van 2,3 miljard dollar klaar, waarvan een deel is bedoeld om verschuldigde rente aan de Wereldbank zelf te betalen. De rest is bestemd voor herstructurering van de kolensector en sociale programma's.

Camdessus zei gisteren dat nog problemen moeten worden opgelost op het gebied van de overheidsbegroting. Deze moet dit jaar een primair overschot (d.w.z. exclusief renteverplichtingen) van 2 procent van het bbp te zien geven. Begrotingen zijn in Rusland tot nu toe vaak slechts papier gebleken, vooral door het onvermogen van de overheid belasting te innen. Ook is volgens het IMF ,krachtige actie'' nodig om de financiële sector te verbeteren.

Vice-premier Masljoekov sprak onlangs nog van ,,onfatsoenlijke druk'' van het IMF. Moskou heeft bovendien enkele acties ondernomen die tegen de zin van het IMF waren, zoals valutarestricties die strijdig zijn met de IMF-regels over convertibiliteit van de munt. Toch vraagt een akkoord volgens Camdessus ,,geen lange tijd''.

En dat terwijl gisteren de Oost-Europabank (EBRD) weer harde kritiek op Moskou uitte, omdat het volgens de EBRD de problemen in de bankensector nog steeds niet wil zien. De EBRD noemde de wijze waarop de liquidatie van Tokobank, een van de grootste commerciële banken, was aangepakt zelfs een ,,schande''.

Bovendien laat Rusland het op het gebied van zijn schulden volledig afweten. Moskou heeft dit jaar 17,8 miljard dollar aan buitenlandse schuldverplichtingen, maar het budget laat slechts betaling van 9,5 miljard dollar toe. Voor het eerst zal Rusland dit jaar waarschijnlijk ook zijn verplichtingen ten aanzien van oude Sovjetschulden niet nakomen.

Door de zwakte van het Russische bestuur, corruptie en mafiapraktijken komt weinig van wat in het land wordt verdiend in de schatkist of bij de centrale bank terecht. Bij het IMF heeft iedereen het miljardenpakket van vorige zomer nog in het gebeugen. Ondanks dat enorme krediet kon de crisis niet worden gestopt. En uiteindelijk bleken de meeste miljarden over de grens gesluisd.

Camdessus verzekert dat het IMF ,,extra zorgvuldigheid'' in acht zal nemen en ,,sterk toezicht'' zal houden. Dat deed het fonds ook vorig jaar al. Camdessus onderstreepte gisteren wel dat eerst het Russische parlement een aantal amendementen moet aanvaarden op het gebied van faillissementswetgeving, belastingen, bankwezen en valutaregime. Vice-premier Masljoekov zei dat het ,,hard werken'' zal zijn dit binnen twee maanden te doen, maar sprak ook zijn vertrouwen uit dat het parlement begrijpt hoe belangrijk het IMF-geld is.

Of het helpt? Camdessus gaf vorige week tegenover verslaggevers zelf het antwoord al. ,,We zijn hier op het terrein waar niet zulke dingen bestaan als bewijs. Niets is er duidelijk, alles moeilijk.''