Tombola rond nieuwe burgemeester Utrecht

Wie wordt de nieuwe burgemeester van Utrecht? Er is veel op gespeculeerd. De vertrouwenscommissie heeft haar advies verstuurd.

Het aftellen in Utrecht is begonnen. De vertrouwenscommissie van de gemeenteraad heeft haar gesprekken met de kandidaten voor het burgemeestersambt afgerond en heeft vandaag haar advies gestuurd naar de commissaris van de koningin, B. Staal. Een minderheid had de voorkeur voor een andere kandidaat, maar heeft zich aangesloten bij het meerderheidsstandpunt, aldus commissievoorzitter B. Ruers (SP).

De eensgezindheid verklaart wellicht waarom er nog geen namen zijn gelekt. Slechts één kandidaat is bekend. Burgemeester E. d'Hondt van Nijmegen heeft een gesprek gehad met de commissie, maar hij laat weten dat hij ,,niet in de race'' is. Bij raadsleden valt te beluisteren dat de voortvarende stijl van de Nijmeegse burgemeester in zijn nadeel heeft gewerkt. De stad heeft, met een gepolariseerde raad en grote ingrepen in het verschiet, een bruggenbouwer nodig, met goede connecties in Den Haag. Iemand als Opstelten.

Het vertrek van de VVD'er I. Opstelten naar Rotterdam heeft de liberalen bescheiden gemaakt. Bij de veertien sollicitanten voor de Utrechtse vacature zit slechts één VVD'er. De PvdA ziet blijkbaar meer kansen, want deze partij levert acht sollicitanten.

Met Utrecht zou de PvdA revanche kunnen nemen op het verlies van Rotterdam (A. Peper), maar uit oogpunt van een evenwichtige verdeling over de partijen is zo'n uitkomst niet vanzelfsprekend. De PvdA heeft nu in elf van de twintig grote gemeenten een burgemeester, de VVD vijf en het CDA drie. De eerste D66-burgemeester verschijnt op de 27ste plaats, in Delft. Landelijk heeft het CDA de meeste burgemeesters: 210; de PvdA 140 en VVD 95.

Partijpolitiek is er nog niets bedisseld, stelt PvdA-Kamerlid D. de Cloe, die de benoemingen van burgemeesters voor zijn partij coördineert. ,,Zo hoort het systeem niet te werken. Het is een verkeerde methode als er een keus wordt opgelegd door Den Haag. Wat men ter plaatse wil, heeft de voorkeur.'' De Cloe noemt Rotterdam als voorbeeld van hoe het niet moet. Daar eiste de VVD de post op, waardoor de voorkeur van de vertrouwenscommissie voor de Eindhovense burgemeester R. Welschen (PvdA) niet werd gehonoreerd.

Utrecht kan ook de revanche worden voor de vrouwelijke burgemeesters. Opstelten kreeg bij zijn aantreden in Utrecht in 1992 van een vrouwelijk raadslid nog te horen dat hij had `geboft', omdat er geen vrouwen hadden gesolliciteerd. Dat ligt nu duidelijk anders. Van de veertien kandidaten zijn er vier vrouw. Met het terugtreden van D'Hondt is de statistische kans op een vrouwelijke burgemeester weer gestegen.

Gedurende enige tijd werd oud-minister van VROM M. de Boer (PvdA) genoemd als een serieuze kandidaat, maar ze zegt geen belangstelling te koesteren. Een andere potentiële kanshebber is A. Brouwer-Korf, burgemeester van Amersfoort. Zij wil geen commentaar geven. Ook viel de naam van P. Nordanus (PvdA), thans (mannelijk) wethouder in Den Haag.

De voorganger van Opstelten in Utrecht was de VVD'er M. Vos-van Gortel, die er elf jaar burgemeester was. Voordien en daarna is nooit meer een vrouw burgemeester van zo'n grote gemeente geweest. Vos-Van Gortel had nog enige tijd gezelschap van I. Dales in Nijmegen (de tiende gemeente van het land) en E. Schmitz in Haarlem (twaalfde), maar bij hun overstap naar het kabinet namen mannen hun plaats weer in. Momenteel is Brouwer in Amersfoort (zeventiende) de hoogst geklasseerde vrouwelijke burgemeester.

Nog steeds is het aandeel van vrouwelijke burgemeesters uitzonderlijk laag. Van de ruim 480 burgemeesters die er nu in functie zijn, is zeventien procent vrouw. Het merendeel zit in de kleinere gemeenten. Van de vijftig grootste gemeenten hebben nu alleen Amersfoort, Leeuwarden, Bergen op Zoom en Capelle aan den IJssel een vrouw aan het hoofd. Begin jaren negentig zette minister Dales (Binnenlandse Zaken) een actieprogramma op om de deelname van vrouwen in het openbaar bestuur te vergroten. In enkele jaren tijd verdubbelde het aantal vrouwelijke burgemeesters van acht naar vijftien procent.

De laatste jaren is de groei eruit en stabiliseert het aandeel van vrouwen op zeventien procent. Als gevolg van herindelingen zijn veel kleine gemeenten verdwenen en juist daar zaten nogal eens vrouwen. ,,Het beeld is niet rooskleurig'', beaamt CDA-Kamerlid A. Bijleveld-Schouten. ,,Binnenkort hebben we de herindelingen in Twente en Salland. Dan zal ook weer een aantal vrouwelijke burgemeesters sneuvelen.'' Het is een zaak van de politieke partijen om ervoor te zorgen dat voldoende vrouwen op een vacante burgemeesterspost solliciteren, stellen De Cloe en Bijleveld-Schouten.

H. van Zwieten, burgemeester van Woerden en voorzitter van de Vereniging tot Behartiging der Belangen van Burgemeesters, erkent dat er weinig vrouwelijke burgemeesters zijn, maar hij wil niet zeggen dat het er `te' weinig zijn. ,,Het gaat me om de kwaliteit. Het zou mooi zijn als het aantal vrouwen bijtrok, maar ze solliciteren minder. Onze werkgever mag wel wat uitbundiger laten weten dat ook vrouwen moeten solliciteren.''

De Utrechtse vertrouwenscommissie heeft zich beraden op het belang van een vrouwelijke burgemeester, zegt Ruers. ,,We hebben afgesproken dat we er niet te zwaar aan willen tillen. Voor ons staat de kwaliteit voorop.''