NAVO zonder grenzen

DE VIJFTIGJARIGE NAVO heeft op haar jubileumtop in Washington hechte saamhorigheid getoond. Verwacht was een fiks debat over het nieuwe strategisch concept. Maar zonder omhaal is afgesproken dat de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie voortaan naar eigen bevinden zal handelen waar en hoe mensenrechten moeten worden verdedigd, de verspreiding van massavernietigingswapens moet worden tegengegaan en internationaal terrorisme moet worden bestreden. De actieradius van de NAVO zal bovendien niet meer aan het verdragsgebied en zijn onmiddellijke omgeving zijn gebonden.

De oorlog om Kosovo laat geen ruimte voor meningsverschillen. Het prestige van de NAVO staat op het spel nu een maand lang bombarderen Miloševic niet tot inkeer heeft gebracht. Lidstaten en Joegoslavië's buurlanden, de laatste speciaal voor de top uitgenodigd, bleken eensgezind van mening dat de oorlog moet worden gewonnen. NAVO-opperbevelhebber Wesley Clark was van Brussel overgevlogen om zijn mantra te herhalen dat de bombardementen de Joegoslavische president uiteindelijk op de knieën zullen dwingen. Dan zullen, zo hoopt men, de honderdduizenden vluchtelingen kunnen terugkeren en zal met de wederopbouw van Kosovo, en eventueel zelfs van Servië, kunnen worden begonnen.

MAAR ALLE eensgezindheid kan de haarscheurtjes in de verbondenheid niet verbergen. Van het beginnen van een grondoorlog, in de aanloop naar de conferentie een veelbesproken thema, is weinig meer gehoord. Over een olie-embargo tegen Joegoslavië is men het eens, maar over het afdwingen ervan bestaat onenigheid. Verdere uitbreiding van de NAVO met nieuwe lidstaten wordt positief beoordeeld, maar niets is vastgelegd. Het lidmaatschap zal bijvoorbeeld voor de frontlijnstaten in de oorlog met Joegoslavië geen automatisme zijn. Zij moeten het doen met vage veiligheidsgaranties voor het geval de Serviërs hun pogingen om de oorlog te internationaliseren zullen opvoeren.

Tot nader order lijkt de worsteling tussen de NAVO en Miloševic onbelemmerd voort te gaan. Cynisch beschouwd is het een kwestie van het aantal nog te treffen doelen in Joegoslavië tegen het aantal nog door de Serviërs over de grenzen te jagen Kosovaren. De luchtaanvallen op nutsbedrijven, het bureau van Miloševic' partij en het gebouw van de staatstelevisie tonen aan dat de zuiver militaire doelen langzamerhand opraken, een probleem dat zich vier jaar geleden ook al in Bosnië voordeed. In ieder geval heeft het uitgangspunt van de NAVO dat er geen oorlog wordt gevoerd tegen het Servische volk de afgelopen week ernstig aan geloofwaardigheid ingeboet.

ZEKER NU DE NAVO met haar nieuwe strategisch concept de indruk wekt dat haar optreden tegen Joegoslavië als een precedent moet worden beschouwd, komt de verhouding tussen doel en middelen in het middelpunt van de belangstelling te staan. Begonnen als drukmiddel op Miloševic om het akkoord van Rambouillet te ondertekenen gaat de luchtoorlog tegen Joegoslavië inmiddels om de toekomstige machtsverhoudingen in Europa en zijn periferie. De inzet van het conflict is aanzienlijk verhoogd. Om dat uit te leggen heeft president Clinton zijn naaste adviseur voor zaken Rusland betreffende naar Moskou gestuurd.