Meer vertraging voor nieuwbouw Boijmans

Door verschillende juridische procedures dreigt de opening van de nieuwbouw van Museum Boijmans Van Beuningen op 1 januari 2001 niet door te gaan. In dat jaar is Rotterdam Culturele Hoofdstad van Europa.

De gemeente heeft nog een maand om te procederen, aldus een woordvoerder die namens het museum optreedt. De verbouwing, die twintig maanden duurt, moet in juni beginnen om tenminste in het eerste kwartaal 2001 voltooid te zijn. Vorige week bepaalde de rechter dat er geen begin met de bouw mag worden gemaakt zo lang een beroepschrift van de omwonenden nog niet is ingediend. Dat laatste wil de gemeente dinsdag met een kort geding bespoedigen. ,,Er zal juridisch nog wel wat water door de Maas moeten vloeien'', voorspelt H.G. Elmendorp van de gemeente. De advocaat van de tegenpartij verwacht nog een jaar tot anderhalf jaar vertraging, gezien de lopende procedures en een eventueel hoger beroep.

De procedures hebben betrekking op zowel de status als de wijziging en gedeeltelijke sloop van hoekpand Westersingel 83/84, Villa Alckmaer. Fragmenten aan voor- en achterzijde van het rechter deel van deze symmetrische dubbelvilla moeten wijken voor de museale nieuwbouw. De huurster wil niet vertrekken en ageert tegen de sloop omdat het om een monument zou gaan. De gemeente Rotterdam verstrekte zichzelf eerder een sloopvergunning; ,,het pand is allang niet meer wat het was'', aldus Elmendorp. De Raad van Cultuur adviseerde daarentegen het pand `als monument in het rijksmonumentenregister in te schrijven'. Het ministerie van OC&W besliste echter afwijzend. ,,En ook deze kwestie vecht mijn cliënte aan en desnoods gaat ze in hoger beroep'', aldus J.C.G. Franken, advocaat van de huurster.

De dubbelvilla uit 1864 is een vroeg voorbeeld van de Schinkel-Schule, een bouwstijl die kubische en classicistische vormen combineert met middeleeuwse motieven. Het was de eerste villa die werd neergezet in het kader van het Waterproject van architect-ingenieur W.N. Rose (1801-1877), bedoeld om via singels verontreinigd water af te voeren; nu een `historisch waardevol gebied', volgens de Raad van Cultuur.

De Rijksdienst voor de Monumentenzorg, die in zijn toelichting de Schinkel-Schule niet noemt, vindt het pand niet zeldzaam genoeg en niet van nationaal belang. Ook de 20ste-eeuwse aanpassingen sluiten rijksbescherming uit, aldus Monumentenzorg. De gemeente wil details, zoals een schouw, bewaren. Het linkerdeel staat wél op de monumentenlijst, omdat daarin een 17de-eeuwse stijlkamer van elders – een plafondschildering, geornamenteerde lambrizeringen – is ondergebracht.

De eigenaar, KBC Bank Nederland NV, heeft de kwestie eveneens aanhangig gemaakt. ,,Met een nieuwe Boijmans-muur van achttien meter in de achtertuin kunnen we misschien nog wel genoegen nemen'', zegt directiesecretaris P.H.J. Wognum van KBC, ,,maar sloop gaat ons te ver. Een parkeerplaats op eigen terrein heeft de gemeente ons verboden, vanwege `beschermd stadsgezicht'. Sloop kan ineens blijkbaar wél. Bovendien heeft het museum zich nooit erg ingespannen om de buren bij de bouwplannen te betrekken. We moesten in de krant lezen wat er met deze villa ging gebeuren.''

De uitbreiding voorziet in een l-vormige aanbouw, die behalve een fragment van het rechter villa-deel ook gedeeltelijk de Bodon-vleugel uit 1972 beslaat. Museumdirecteur Chris Dercon heeft lof voor het oude gebouw, een ontwerp uit 1935 van A. van der Steur, maar de Bodon-vleugel vertoont, naar zijn zeggen, `een gebrek aan maat, verdeling en diversiteit'. ,,Ik begrijp niet'', aldus advocaat Franken, ,,waarom het Boijmans-gebouw nog steeds op de monumentenlijst ontbreekt. Ik heb de indruk dat de gemeente dat zelf tegenhoudt, wetende dat uitvoering van de nieuwbouw heel problematisch zou worden.''

Voor het nieuwbouw-ontwerp van het Gentse architectenechtpaar Paul Robbrecht en Hilde Daem heeft de gemeente 20 van de benodigde 28 miljoen gulden beschikbaar gesteld. Het museum zoekt nog sponsors voor het resterende bedrag. Men kan een baksteen kopen voor duizend gulden. En aan binnen- en buitenlandse kunstenaars die in Boijmans exposeerden of van wie iets werd aangekocht, is gevraagd een werk te geven voor een veiling op 15 oktober a.s.. Circa 120 kunstenaars, ,,en dat is boven verwachting'', aldus conservator Karel Schampers, hebben positief gereageerd. Sommigen, die nog niet nader genoemd willen worden, weigeren aan dat verzoek gehoor te geven, omdat Dercon een doek van de Amerikaanse schilder Mark Rothko uit de Boijmans-collectie wil verkopen. ,,Het is uit solidariteit met Rothko, ook al is hij dood'', zegt een van hen, ,,en dat wil ik de directeur eerst schriftelijk laten weten.''

De acht miljoen gulden, die een Amerikaan daarvoor wil betalen, moet ten goede komen aan een nieuw aankoopfonds. Met name de kunsthandel vindt die prijs te laag. Sotheby's veilde in november 1997 in New York een vergelijkbaar doek van Rothko uit dezelfde periode, en dat bracht 5.4 dollar, ruim tien miljoen gulden op, betaald door het San Francisco Museum of Art. Het overzicht van Rothko's oeuvre in Parijs, verlengd wegens grote belangstelling tot en met 25 april, zal behalve aan een inhoudelijke, ongetwijfeld ook aan een financiële opwaardering bijdragen.

Advocaat Franken is verbaasd over de sponsoracties van Boijmans. ,,De museumdirectie heeft voor de rechter steeds beweerd dat de financiën rond waren. Er was ook haast geboden, omdat de Jeroen Bosch-tentoonstelling, gepland in het kader van het Culturele Hoofdstad-jaar, uitsluitend in die nieuwbouw gerealiseerd kon worden'', aldus Franken. ,,Ik begrijp nu dat dat geld er nog niet is en dat men bovendien heeft verzuimd een aanlegvergunning vanwege het beschermde stadsgezicht aan te vragen. Dat levert nog meer vertraging op. Het argument `haast' is ook mede daarom nogal dubieus geworden.''