Een vijftigjarige

De NAVO had het feest rondom haar vijftigste verjaardag willen opluisteren met een parade. Met het oog op de oorlog in Joegoslavië is deze manifestatie geannuleerd. Parades waren ooit bedoeld als opgewekt machtsvertoon. Maar nu over oorlog slechts nog in omfloerste termen kan worden gesproken, wordt gelijktijdig bombarderen en paraderen niet meer passend geacht. Triomfantelijkheid is bij het jubileum in Washington uit den boze.

Veertig jaar lang was de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie een sluimerende reus geweest. Zij voelde zich een verdedigingsorganisatie, wat zoveel wilde zeggen als: het marsbevel is aan de vijand. De NAVO-staven maakten plannen en de troepen trainden en dat was de enige manier om na te gaan of de plannen deugden. De dreiging was al die jaren dichtbij, de echte oorlog ver weg. Zo ver dat de militairen zich een hoedje schrokken toen, na de val van de Muur en de ontbinding van het Oostblok, van de Sovjet-Unie en van Joegoslavië, de oorlog naar Europa terugkeerde. Voor vredesoperaties onder riskante omstandigheden had men niet getekend.

Na het einde van de Koude Oorlog had het leger op traditionele wijze naar de garnizoenen kunnen terugkeren. En inderdaad werd er op grote schaal gedemobiliseerd, hier en daar werd zelfs de dienstplicht opgeschort. Het zogenoemde vredesdividend was een tijdlang een wenkend perspectief. Maar de nieuwe wereldorde viel anders uit dan verwacht. Mannen, belust op macht, staken de kop op. Saddam Hussein van Irak en Miloševic van Servië mogen langzamerhand wel personen van historische betekenis worden genoemd. Zij zetten de afgelopen tien jaar de toon zoals het conflict tussen Oost en West dat voor de veertig daaraan voorafgaande jaren had gedaan.

WAAR DE NAVO in de voorbije decennia nimmer met geweld op geweld had gereageerd – niet in Hongarije (1956) en niet in Tsjechoslowakije (1968) – daar trad zij, nu bijna vier jaar geleden, onverwachts gewapenderhand op in de Bosnische burgeroorlog. Na jarenlang met zichzelf te hebben gediscussieerd over een eigen rol bij vredesmissies en na een paar vergeefse speldenprikken tegen Servische militaire objecten verscheen daar plotseling een zegevierende NAVO in het Bosnische luchtruim. Miloševic was zo onder de indruk dat hij zich naar Dayton haastte om daar de vrede voor het geschonden buurland te ondertekenen.

Achteraf lijkt het snelle inbinden van de Servische leider bij de NAVO verkeerde verwachtingen te hebben gewekt. Een jaar geleden besloot Miloševic met geweld een einde te maken aan de rebellie van het UÇK in Kosovo. Die operatie ontaardde in moordpartijen en etnische zuiveringen van hele landstreken. De NAVO beperkte zich maandenlang tot waarschuwingen en ultimatums, die echter snel aan betekenis verloren. Pas in oktober scheen de Miloševic van Dayton te zijn weergekeerd, de man die bereid was tot de rand van de afgrond te gaan, maar met wie uiteindelijk zaken konden worden gedaan. Het bleek een vergissing. In maart van dit jaar sprong Miloševic met een moorddadig offensief tegen de ongewapende Kosovaarse bevolking wel degelijk de afgrond in.

jubileum in Washington zal de NAVO haar toekomstige rol in Europa in nieuwe afspraken bekrachtigen. Maar het gesternte waaronder dat gebeurt wordt verduisterd door de rampzalige gebeurtenissen op de Balkan. De vijftigjarige is verstrikt geraakt in een escalerend conflict. De toekomst is begonnen nog voor de scenario's zijn goedgekeurd.