Tweedehands, maar waardevast

Christie's veilt volgende maand een collectie meubels van Gerrit Rietveld. Tot die tijd staan ze te kijk in de Rietveldkoepel van warenhuis Metz in de Amsterdamse Leidsestraat, de plek waar de beroemde kratmeubelen ooit voor een paar gulden te koop stonden.

In de koepel die architect Gerrit Rietveld in 1933 bouwde boven de winkel van Metz in de Amsterdamse Leidsestraat staan nu Rietveldmeubels, die daar in de jaren '30 ook al te koop stonden. Eind mei worden ze geveild bij Christie's, dat ze tot en met het komende weekeinde exposeert in deze passende locatie.

In ruim zestig jaar zijn de originele uitvoeringen van meubels van Rietveld (1888-1964) aanmerkelijk meer waard geworden dan de inflatie zou rechtvaardigen. Dat ze tweedehands zijn, maakt ze ook niet goedkoper. Zo is de geschatte opbrengst van twee kratstoelen — meubelen voor buitenhuisjes die destijds ƒ5,95 per stuk kostten — nu 10.000 tot 15.000 gulden. Het bijbehorende tafeltje (vroeger ƒ4,95) moet nu 4.000 tot 6.000 gulden opbrengen, de boekenkast (destijds ƒ12,50) wordt nu geschat op 3.000 tot 6.000 gulden.

Het bijzondere van deze meubels is dat ze veelal rechtstreeks afkomstig zijn uit de familie- en kennissenkring van Rietveld, onder wie Coen Moolenbeek, de aannemer van verschillende door Rietveld ontworpen huizen. Van sommige meubelen was zelfs niet bekend dat ze bestonden. Ze staan dan ook niet vermeld in de catalogus met Rietvelds volledige werk van Marijke Küper en Ida van Zijl of in het boek The complete Rietveld furniture van Peter Vöge. Het gaat onder andere om een bleek-wit gelakt lindehouten kastje met drie laatjes en twee deurtjes uit 1922, afkomstig uit de nalatenschap van Rietvelds zuster. Het lijkt op een bureau dat hij eerder maakte voor dr. Hartog, een huisarts in Maarssen. Veel eenvoudiger is een bruinhouten kastje met twee schuifdeurtjes dat Rietveld in 1946 maakte bij de geboorte van een kleindochter. Het kastje is niet te herkennen als `typisch Rietveld', maar Peter Vöge ziet wel de hand van de meesterontwerper in de maatvoering en de onderlinge verhoudingen.

Onmiskenbaar Rietveld door de `latjesstijl' is de eetkamerstoel uit 1919, uitgevoerd in donkerbruin hardhout met donkerblauwe vlakjes aan het eind van de latjes. Deze stoel, ooit in het bezit van Rietvelds zuster, verkeert in opmerkelijk goede staat en heeft de hoogste geschatte opbrengst: 50.000 tot 80.000 gulden. Zelf heb ik precies zo'n stoel, in 1983 gemaakt door Rietvelds meubelmaker Gerard van de Groenekan, die er toen 1.600 gulden voor vroeg. Een Rood-Blauwe stoel, die Van de Groenekan maakte tussen 1960 en 1964, moet nu 6.000 tot 8.000 gulden opbrengen. Veel duurder (40.000-60.000 gulden) is een fraai exemplaar van een zeldzame rood-witte stoel (1925). Verder is er een collectie zigzag-stoelen. De bijzonderste is een exemplaar met armleuningen en zes gaten in de rugleuning, speciaal ontworpen voor Moolenbeek (15.000-20.000 gulden).

Twee curieuze meubels staan beneden in de Metz-etalages. De ene is een eiken linnenkast, die Rietveld in 1905 tijdens zijn leerjaren in de werkplaats van zijn vader naar eigen ontwerp maakte in quasi-middeleeuwse stijl, een meubel voor Rietveldliefhebbers èn -haters (ƒ18.000-22.000).

In de andere etalage staat een meubel dat bij vrijwel iedereen weerzin zal oproepen. Het is een buffetkast van hout en draadglas, afkomstig uit het atelier van de schilder Eugène Brands. De glazen deurtjes zijn aan de binnenkant wit geschilderd om inkijk te voorkomen. Daarbij droop de verf door het gat waarmee de deurtjes zijn te verschuiven. Die druipers zitten daar nog steeds en ook verder bevindt dit vroeger zo elegante meubel zich in deplorabele staat. Verwachte opbrengst niettemin 20.000 tot 30.000 gulden. Daarbij krijgt de koper een brief van Brands, die vertelt hoe hij in 1944 aan deze kast kwam. Het buffet stond toen ook in de etalage, met daarop een kaartje dat het niet te koop was. Toen Brands weer een keer langs de winkel kwam, was het kaartje eraf gevallen, zodat Metz verplicht was het toch te verkopen. Het is verbazingwekkend dat Brands er later zo slordig mee omsprong en het is de vraag wat de volgende eigenaar ermee zal doen: het buffet zo laten of het restaureren.

Rietveldmeubelen bij Metz (Leidsestraat-Keizersgracht, Amsterdam): t/m 25 april 10-18u (zo 12-17u). Kijkdagen Christie's (Cornelis Schuytstraat 57, Amsterdam): 21 mei 18-20u; 22 t/m 25 mei 10-16u. Veiling: 26 mei 14u. De collectie Rietveldmeubels is het belangrijkste onderdeel van een veiling van 20ste eeuwse toegepaste kunst. Samen met de Rietveldmeubels zijn de overige ontwerpen te zien op de kijkdagen.