Een zondag bij de buren

In het buitenland biedt de zondag vaak een raadselachtige leegte. Wordt het weer een museum of zijn er toch spannender dingen te doen? De correspondenten van Agenda geven tips voor memorabele zondagen in Parijs, Londen, Rome, Berlijn, Antwerpen en Brussel.

ROME

Zondagmorgen gaan de Romeinen zelf het liefst een stukje lopen, zeker omdat daarna vaak een lange lome lunch volgt. Zeer geliefd zijn daarbij de parken van Villa Borghese en Villa Doria Pamphili, die natuurschoon combineren met veel beeldhouwwerk. De brede Via dei Fori Imperiali, bij het Forum Romanum en het Colosseum, wordt iedere zondag afgesloten voor autoverkeer en dan heroverd door voetgangers. Hetzelfde gebeurt met de Via Appia — omdat het wandelgedeelte vijf kilometer lang is, wordt daar ook veel gefietst. Sinds kort beginnen er elke zondag om 9u30 vanaf het adres Via Appia Antica 42 rondleidingen van twee à drie uur langs de verschillende monumenten. Reserveren verplicht, binnen Italië via tel 800-028000.

Zeer druk is het elke zondagmorgen op de vlooienmarkt van Porta Portese. Hier is werkelijk van alles te koop, gebruikte artikelen en nieuwe, echt antiek en gewoon oude spullen, cd's en dieren, origineel handwerk en goederen van duistere herkomst — niemand die zich daar druk om maakt. De markt wordt gehouden op het begingedeelte van de lange Via Portuense, het deel dat in de wijk Trastevere ligt. Goed te bereiken met openbaar vervoer: tram 8 of bus 23, 27, 170, 280, 717, 718 of 780. De markt begint rond zeven uur. Rond 13u gaan de meeste verkopers opruimen.

Wie wil brunchen kan vanaf het einde van de ochtend terecht in de sjieke hotels van de stad. Het Cavalieri Hilton (via Cadiolo 101, tel 0039-06.35091), iets buiten het centrum maar met een prachtig uitzicht, heeft van 12-15u een Music Brunch, met muziek. Hotel Eden (via Ludovisi 49, tel 0039-06.478121) begint zijn befaamde brunch een half uur eerder te serveren. Wie in Amerikaanse stijl wil brunchen kan naar Jeff Blynn's, viale Parioli 103 (0039-06.8070444). Ook hier is vaak kamermuziek bij.

De meeste musea zijn op zondagmorgen open, al gaan sommige om 13 of 14u dicht en blijven de galeries voor een groot deel gesloten. In de Vaticaanse musea kan je op de laatste zondag van de maand gratis naar binnen, maar ook dit gaat om 14u dicht. Een speciale attractie alleen-op-zondag is het palazzo Senatorio op het plein van het Campidoglio. Sinds kort worden hier rondleidingen gehouden door de belangrijkste zalen. Bezoekers moeten wel een geldig identiteitsbewijs bij zich hebben.

Wie op zondag in Rome naar een Nederlandse mis wil, kan om half elf terecht in de Friese kerk, net buiten de linkerkant van de zuilengalerij rondom het Sint-Pietersplein (Borgo Santo Spirito 41, de trap op). Als de paus in Rome is, houdt hij elke zondag om twaalf uur een korte toespraak vanuit het raam van zijn werkkamer, die te volgen is vanaf het Sint-Pietersplein.

Winkelen op zondag gaat vrijwel niet omdat de winkels dicht zijn. In het centrum zijn alleen enkele boekwinkels open en de twee winkels van het warenhuis Rinascente (via del Corso en Piazza Fiume, overwegend kleding) gaan 's zondags om 10u30 open, tot 20u. Muziekliefhebbers moeten geluk hebben. Er is geen vaste traditie van zondagochtendconcerten, maar incidenteel wordt er wel iets georganiseerd. In het algemeen is goede informatie over wat er te doen is, te vinden in de zondageditie van La Repubblica of de Corriere della Sera. Voor wie vooruit wil plannen is het weekblad Roma c'è bijzonder nuttig, dat een weekoverzicht van zo'n 150 pagina's biedt. Het nieuwe nummer komt elke donderdag uit.

PARIJS

Zondag is de enige dag waarop fietsen in Parijs een feest is. Door de week fiets je er omdat het handig en snel is, maar de gevaren zijn talrijk en `ze zullen wel even voor me stoppen' is er in Parijs echt niet bij. Want Parijzenaars blijven fanatieke automobilisten die vinden dat het niet-gemotoriseerde tweewielige vervoermiddel het verkeer nodeloos vertraagt. De aanleg van steeds meer, vaak totaal onlogische fietspaden bracht zo goed als geen verbetering in deze situatie. Sinds kort zijn er enkele organisaties die, grotendeels op zondag, thematische tochten, inclusief een Frans of Engels sprekende gids en de huur van de fiets, organiseren, (plm. 170 FF voor een halve dag). Het is een ideale en zorgeloze manier om Parijs te ontdekken. De leukste ervaring had ik met Paris à Vélo, c'est sympa (37, Blvd Bourdon, Metro Bastille, reserveren onontbeerlijk, tel. 00331-48876001). Bij een eerste bezoek aan de stad raad ik de tocht Coeur de Paris (eerste, tweede, derde en vierde arrondissement) aan, van 10-13u. Voor vroege vogels is de tocht Paris s'éveille (van 6-9u) een uniek avontuur, (afwisselend Champs Elysées en Montmartre). Tochten als Paris Art Nouveau (16de arr, 10u) en Paris Contrastes (19de en 20ste arr, 15u) zijn zelfs voor geboren en getogen Parijzenaars een openbaring. Paris à Velo, c'ést sympa, verhuurt ook fietsen zonder begeleiding.

Oerromantisch zijn de `lectures-concerts' in de oude kas van het beeldschone tuintje van het Musée de la Vie romantique, 16, rue Chaptal, 9de arrondissement. Op zondagmiddag om 15 uur dragen daar twee uitzonderlijk talentvolle acteurs, Pascal Gautrin en Francette Cleret romantische literatuur voor. De voordrachten worden begeleid door toepasselijke muziek. De plek en sfeer zijn zo intiem dat het lijkt of je aan een privé-manifestatie deelneemt. Er zijn ongeveer 50 plaatsen, dus reserveren (00331-45843202) is noodzakelijk (60 FF). Tot de zomer (dan wordt het te warm in de kas) staan er nog de volgende voordrachten op het programma: 25 april La Marquise van George Sand; 2 mei Aymerillot et autres, Légendes anciennes van Victor Hugo; 9 mei Sylvia van Gérard de Nerval en 16 mei le Berceau du Chat van sir Walter Scott.

Iedere bibliofiel en toerist kent de `bouquinistes' langs de Seine. Veel minder bekend is de Marché du livre ancien et d'occasion onder de oude overkappingen van de voormalige paardenslachthuizen, nu het Parc Georges Brassens (15de arr., ingang ter hoogte van 85, rue Brancion). Op deze authentieke en gezellige boekenmarkt, die het hele jaar plaatsvindt op zaterdag (7u30-18u30) en zondag (8u30-18u30), vind je oude en tweedehandsboeken op elk gebied en is geen toerist te bekennen. Er zijn een paar leuke lunchgelegenheden in de directe omgeving.

ANTWERPEN

Antwerpen wordt van 15 mei tot 15 aug geregeerd door de geest van de schilder Antoon van Dyck, die 400 jaar geleden in de Scheldestad werd geboren. Op verschillende plaatsen in de stad zijn exposities te zien met werken van deze fameuze leerling van Rubens. Alle informatie staat vermeld in de stadsgids die bij de VVV te koop is voor 595 frank (ƒ30).

Maar er is natuurlijk meer te zien. Iedere Nederlander kent de zondagse vogelenmarkt van Antwerpen. Maar de vogeltjes op de markt (8-13u) van het Theaterplein zijn grotendeels verdrongen door kraampjes met goedkope onderbroeken en vette worsten met frites. Veel minder bekend is de Kogels-Osybuurt. Achter het station Antwerpen-Berchem ontvouwt zich een vreemde wijk die is opgebouwd uit huizen die vrijwel alle bouwstijlen van de Westerse beschaving in een zestal straten hebben verenigd. Het is potsierlijk, wansmakelijk en verbazingwekkend. De Kogels-Osylei vormt de centrale as van deze buurt, die tegenwoordig als monument is beschermd.

Een ander vreemd monument in het rijke patrimonium van Antwerpen is de Sint Annatunnel onder de Schelde. De ingang van de tunnel bevindt zich in een merkwaardig gebouw midden op het Sint Jansvliet aan de Plantinkaai, waar overigens elke zondag rommelmarkt wordt gehouden, maar dit terzijde. De tunnel werd in 1931 gebouwd en is alleen toegankelijk voor voetgangers en fietsers. Via twee prachtige houten roltrappen bereik je de 572 meter lange tunnel. Het is niet nodig door de tunnel naar de linkeroever te lopen, want daar valt weinig te zien. Terug naar buiten op het Sint Jansvliet ligt aan de overkant van de Plantinkaai op 20 meter afstand het Zuiderterras. Op de hoek van het terras staat een café dat ontworpen is door Bob van Reeth. Hier wordt koffie gedronken, taartpunt gegeten en naar de Schelde gekeken. Meer moet dat niet zijn, zegt de Vlaming. Van hieruit is het niet ver lopen naar de Kloosterstraat. Als de zondag zonnig is, zijn de antiekwinkels in de Kloosterstraat meestal open, maar de vitrines in deze rustige straat bieden ook bij een dichte deur voldoende kijkplezier.

Wie met de auto is gekomen, kan de zondagmiddag doorbrengen in het fraaie beeldenpark Middelheim aan de zuidkant van de stad (ook bereikbaar met bus 27, vertrek naast het Centraal Station). Middelheim is een openluchtmuseum voor beeldhouwkunst van Rodin tot heden. Het park is gratis toegankelijk, behalve tijdens speciale tentoonstellingen. En laat er nu net deze zomer vanaf 22 mei tot 15 aug een niet te missen expositie te zien zijn van Henry Moore.

BRUSSEL

Brussel slaapt op zondag. De doorgaans drukke straten zijn verlaten en de ambtenaren zijn de stad ontvlucht. Dit is de ideale dag voor een bijzondere marktwandeling. Pal naast het Brusselse Zuidstation wordt elke zondag de Zuidmarkt gehouden (6-13u). Hier is een overvloed aan exotische waren te koop, veelal afkomstig uit Turkije en Noord-Afrika. Niet te veel kopen, want u moet nog verder lopen. Vanaf deze kleine soek onder het station kunt u twee kanten uit. Op 15 minuten lopen in westelijke richting liggen de slachthuizen van Anderlecht aan de Ropsy-Chaudronstraat 7. Ook hier is de zondag een marktdag (7-13u). De locatie klinkt macaber, maar de imposante architectuur van deze oude abattoirs loont zeker de moeite van een wandeling door de onderbuik van de grote stad.

Wie vanaf het Zuidstation voor de oostelijke richting kiest, moet een kwartier lopen naar de vlooienmarkt op het Vossenplein/Place du Jeu de Balle (7-14u). Elke dag ligt het plein met tweede- en derdehands rommel, maar op zondag zijn hier extra veel handelaren actief om hun spullen aan te prijzen. De schrijver Willem Frederik Hermans kwam hier altijd kijken naar oude schrijfmachines om zijn collectie aan te vullen. Het plein ligt in het hart van de Marollen, de volkswijk waar de oudere bewoners nog het onverstaanbare Brusselse dialect spreken. Als er plaats is — en dat is zeker een reden tot juichen — moet er beslist iets gedronken worden in Den Skieven Architect. Op de hoek van het Vossenplein en de Sistervatstraat of anders in Het Warm Water, Vossenstraat 19. Beter Brussels dan dit bestaat niet.

Op weg van het Vossenplein naar de Grote Zavel is vooral antiek te zien. In de Hoogstraat en de Blaesstraat zijn de oude spullen nog betaalbaar, maar in de buurt van de Grote Zavel schieten de prijzen omhoog. Op dit plein wordt elke zondag een antiekmarkt gehouden in een wirwar van kraampjes rond de kerk (9-14u). Met de ordinaire parkeerplaats op het midden van het plein is het moeilijk voor te stellen dat de Grote Zavel het trefpunt is van de Brusselse beau monde. Ze eten hier taartjes op het terras van Wittamer, de beroemdste bonbonnerie van Brussel. Wie hier wil uitrusten na een lange wandeling steekt de straat achter de kerk over en zoekt een bankje in het park van de Kleine Zavel. Zeker op zondag is dit prachtige parkje een oase van rust. Hier kun je tussen de beelden in slaap vallen.

BERLIJN

Berlijn heeft niet alleen woonkazernes, maar ook rivieren, meren, weiden, bossen en oude dorpskernen. Ontspannend is een tochtje per S-Bahn (S3) naar het historische centrum van Köpenick, op een eilandje in de samenloop van de Spree en de Dahme. Van daaruit leiden vele fiets- en wandelpaden landinwaarts. Bijvoorbeeld naar de Lange Brücke, tussen Oud-Köpenick en het kasteel. Schloss Köpenick, met zijn barokke plafonds, herbergt een museum voor toegepaste kunst dat op zondag (10-6u) open is.

Eveneens in het oosten van Berlijn ligt de Müggelsee. Bij het S-Bahn-station Friedrichshagen (S3) kunt u een plattegrond van het gebied kopen, maar ook zonder kaart zal een wandeling over de goed gemarkeerde paden langs het meer wel lukken. Vanaf het station rijdt bus 169 naar de Müggelbergen en hier slingert een weggetje via de Teufelsee naar de Müggelturm, van waar u prachtig uitzicht heeft. Ook Berlijners bezoeken de toren graag, want in het café schenkt men lekker bier. De Weisse Flotte (tel. 00-4930-8038750/2727181) verbindt de Müggelsee met andere meren en met de city. Er zijn boottochten via de Wannsee naar Werder, via de Jannowitzbrücke naar de Dahme of van de Jannowitzbrücke naar Schloss Charlottenburg.

Een exotische bestemming, te bereiken met de S- of U-Bahn (S1, U9), is de Botanischer Garten. De Grote Tropische Kas met zijn palmen en lianen torent hoog boven het overige groen uit, maar ook daar, in de buitenlucht, stuit men op planten uit warme streken. Een paviljoen met extra geurige bloemen maakt het botaniseren ook voor blinden mogelijk en wie liever mensen dan planten bestudeert, kan terecht in het tuinrestaurant `Unter den Eichen'. In april is de Botanischer Garten dagelijks open van 9-19u, in mei en de rest van de zomer tot 20u. De kassen gaan dicht om 19u en het Botanisches Museum sluit 's zondags om 17u.

Als u in de binnenstad wilt blijven, gaat u eerst naar het joodse kerkhof aan de Grosse Hamburger Strasse 26, waar onder meer de filosoof Moses Mendelssohn rust. Dan gaat u naar Puppentheater Firlefanz (Sophienstrasse 10; 00-49302815412) en naar de Neue Synagoge, in de Oranienburger Strasse waar eens de rabbi's woonden. Nu bestaat de bevolking van het Scheunenviertel uit orthodoxe joden, trendy kunstenaars en alternatieve jongeren. In de `Restauration Sophienstrasse 11' (`Sophienelf') zitten vooral die jongeren tot diep in de nacht achter het bier.

LONDEN

De zondag in Londen is een uitstekende wandeldag, door bekende en minder bekende stadsdelen, door oud en nieuw Londen. Handige bagage is de Londense weekagenda Time Out, een goede kaart, bijvoorbeeld de A to Z, en een One Day Travelcard voor twee zones, die ongelimiteerd toegang geeft op Underground en dubbeldekkerbus. Een prettige gids is Londen, The Rough Guide.

Bij de ingang van metrostation Hampstead in het noorden van Londen begint een van The Original London Walks: een twee uur durende tocht door verborgen hoeken van deze achttiende-eeuwse, groene buitenwijk met gids Charles of Richard III; de organisatie heeft meer Richards in dienst. Inl: 0171-6243978.

De hellende straatjes en het mooie parkbos Hampstead Heath roepen geen associatie met een wereldstad op. Maar zo ver weg is die niet: vanaf Kite Hill,het hoogste punt van de Heath, zie je St. Paul's Cathedral en de kantoortoren Canary Wharf in de Docklands duidelijk liggen. En langs Hampstead High Street is het ook nog trendy winkelen en koffiedrinken.

Van het station Tottenham Court Road rijdt bus 14 een leuk traject. Van het bovendek heb je uitzicht op Piccadilly Circus, kunsttempel Royal Academy, warenhuis Fortnum & Mason en Hyde Park Corner. Op de hoek van Knightsbridge en Old Brompton Road is warenhuis Harvey Nichols, en vogue bij mensen die Harrods maar burgerlijk vinden. Op de vijfde verdieping verzamelt zich jong, rijk en ongetrouwd Londen voor de brunch met zalm en champagne. Aan de andere kant van de lichte ruimte is een filiaal van Yo! Sushi, de populaire Japanse restaurantketen, met een lopende band vol rauwe visjes, gefrituurde groente of kip en een kommetje misosoep. Tel. 0171-2355000.

Na de lunch kunt u alle kanten op. In het oosten zijn toeristische trekpleisters als Buckingham Palace en de Big Ben. Ten zuiden ligt Sloane Square, waar de gezellige winkelstraat King's Road begint. En in het westen staat het o zo Britse Victoria & Albert Museum. In het noorden lokt een wandeling door Hyde Park en Kensington Gardens om de zondagsrust te observeren: 65-plussers laten hun hond uit, kinderen met witkanten kraagjes zitten braaf in hun buggy en een verliefd stel ligt in het kortgeschoren gras. In de Serpentine Gallery in Kensington Gardens (tel. 0171-4026075) zijn regelmatig belangrijke tentoonstellingen van avantgarde kunst: een absolute must. Wie nog voeten en tijd over heeft, kan het park via de Black Lion Gate verlaten en verder wandelen in oostelijke richting naar het multiculturele Notting Hill.

Borrelen kan in de Market Bar op 240a Portobello Road tussen bric à brac met een Aziatisch tintje, of op nummer 183 bij Retro, waar je lekker kan wegzakken in een oude sofa. Londen is een walhalla voor Indiaas eten. Dus aan het einde van deze vermoeiende dag op naar een van de beste Indiase restaurants die Londen kent: Chutney Mary in Chelsea, 535 King's Road. Tel. 0171-3513113

Bijdragen van Hadewych Bouvard, Piethein Burmanje, Anneriek de Jong, Marjon Koenekoop en Marc Leijendekker