Beschaving

In de NRC van 17 april schreef Rita Kohnstamm hoe beschaafd wij oorlog voeren. Met instemming haalt zij het Jeugdjournaal aan, waarin uitgelegd werd dat de NAVO in Belgrado geen mooie, oude brug wilde vernietigen, omdat er mensen op stonden. Wel geeft Rita toe dat wij verantwoordelijk zijn voor wat de NAVO doet, voor de doden die er desondanks vallen door onze bommen, onbedoeld en ongewild.

Zij baseert dit op het volgende: `Als westerse beschaving hebben wij een proces doorgemaakt dat alle andere culturen nog niet meemaakten'. Wij denken niet meer in `categorische termen' en kunnen zo `de morele waarden ten opzichte van elkaar gewetensvol relativeren'. Zo kunnen we kiezen: `soms voor oorlog, soms voor vrede'. Onze cultuur kan dat als `enige'. Dat wil zeggen: alle andere culturen hebben die keuze dus niet, die moeten wel oorlog voeren.

De denkfout van Kohnstamm is dat machtscategorieën verward worden met mensenrechten. Dat heeft rampzalige gevolgen. Een feit is immers dat de `superioriteit van de westerse cultuur waarin de waarde van andere culturen en de mensenrechten worden hooggehouden', in deze eeuw heeft geleid tot twee wereldoorlogen die in Europa begonnen, tot de gruwelijke moord op zes miljoen joden, waarop men geen ander antwoord wist dan het – ook – gruwelijke gooien met atoombommen. Oorzaak was het denken in termen van macht (is racisme).

De Tweede Wereldoorlog had veel eerder beëindigd kunnen zijn en miljoenen levens hadden kunnen worden gered, als men dat denken had overwonnen en afstand had genomen van het adagium van `onvoorwaardelijke overgave': de vijand zal buigen en we gaan net zolang door totdat hij dat doet. Dit is geen beschaving, dit is barbarij.

En zo sluiten we deze eeuw nu ook af. De laatste tien jaar hebben de EU en Amerika niet `overlegd' met de strijdende partijen in Joegoslavië, maar ze permanent voor het blok gezet, geschoffeerd, net zolang tot men deed wat het Westen hun oplegde. Resultaat: een etnisch verdeeld en vernietigd Bosnië, een verpauperde stad Sarajevo. En wel omdat het superieure Europa geen ander antwoord heeft dan macht en dwang. Dit heeft vele levens gekost. En we blijven doorgaan, ons hart verharden, koste wat het kost. Moet Kosovo dan maar ook apart? Zodra dat klinkt steigert het Westen: nooit. Kosovo blijft provincie van Servië en moet zich schikken naar de meerderheid aldaar.

Zo doen wij dat in onze cultuur. En dat is nu net wat Miloševic wil en waarover heel de Balkanoorlog is gegaan: de rechten van de minderheden. In Kroatië werd de Servische minderheid opzijgezet. Hetzelfde gebeurde in Bosnië en in Kosovo. Als minderheid waren ze steeds het eerst de dupe en werden zo tot verzet genoodzaakt. Het Westen heeft dit nooit willen zien: racisme zie je namelijk bij anderen en nooit bij jezelf.