Minder remises, minder hersenspinsels

Op initiatief van Harm Wiersma strijden de beste spelers ter wereld om het WK rapid dammen. Het gewone dammen heeft een negatief imago vanwege de vele remises. Met minder bedenktijd zijn de winst- en verlieskansen groter. `Remises zijn de tragiek van de damsport.'

Op de eerste wedstrijddag van het wereldkampioenschap rapid dammen werd Harm Wiersma afgelopen vrijdag verrast door de dood van zijn vader. Maar omdat heit het zo gewild zou hebben besloot de Friese dammer toch deel te nemen aan het toernooi dat op zijn initiatief werd georganiseerd. Ook al kan hij zich deze week moeilijk concentreren. Maandag leed hij ,,tot overmaat van ramp'' een nederlaag tegen de Russische jeugdkampioen Alexander Georgiev. ,,Alles komt er even tragisch uit'', zegt Wiersma over de samenloop van sportieve en familiaire omstandigheden.

De koopmanszoon uit Leeuwarden moest eerst het verdriet verwerken en vervolgens de uitvaart regelen. Op de rustdag van het damtoernooi speelde hij gisteren de partijen die voor vandaag op het programma stonden. Hij kwam twee keer remise overeen met zijn oude rivaal Anatoli Gantwarg. Vandaag wordt de vader van Wiersma in Leeuwarden begraven. Dankbare gevoelens overheersen bij de voormalige wereldkampioen.

,,Ik was negen toen mijn vader mij heeft leren dammen. Op zondagochtend, naast het ouderlijk bed. Wij hadden thuis nog een rustpunt en dat was dammen. Tegenwoordig zitten kinderen achter de computer, leest pa een boek en luistert ma naar muziek. De familieband is soms ver te zoeken.''

Wiersma en zijn collega's vechten tegen de tijdgeest, die nauwelijks ruimte biedt voor denken en schuiven. Nederlands kampioen Rob Clerc vertelt over zijn veertienjarige zoon die computerprogramma's uitwisselt met een leeftijdgenoot uit Londen. Volgens Clerc zijn gezelschapsspelletjes uit de tijd. ,,Onze uitstraling met die platte houtjes is natuurlijk ook niet bevorderlijk. We hebben te maken met een saai imago. Bij elke remise in de krant denkt de lezer dat hij niks gemist heeft.''

Clerc en Wiersma hebben dezelfde mening over het aantrekkelijk maken van hun favoriete bezigheid. Met minder bedenktijd maken de grootmeesters logischerwijs meer fouten. Bij het WK blitz dammen kregen de dammers vorig jaar slechts tien minuten bedenktijd. De geluksfactor was groot, maar de winnaar was dezelfde speler die het gewone WK dammen op zijn naam schreef. En deze Rus Alexander Schwarzman leidt het tussenklassement bij het WK rapid dammen. ,,Alle varianten geven blijkbaar een eerlijke weergave van de krachtsverhoudingen'', concludeert Wiersma.

Bij het WK rapid dammen krijgen de deelnemers drie kwartier bedenktijd. Het spelpeil heeft nauwelijks te lijden onder de beperkte tijdsduur. Wel is het aantal remises drastisch gedaald. Het toernooi leidt volgens Wiersma tot lovende reacties. ,,Alleen Sijbrands vindt het niks. Hij is gebaat bij het traditionele speeltempo.''

Ton Sijbrands is de grote afwezige bij het WK rapid dammen. De notoire dienstweigeraar is wel als explicateur aanwezig. De rest van de wereldtop is sinds vorige week in tien verschillende gemeenten te bewonderen. Op elke speeldag dammen de grootmeesters twee partijen tegen elkaar, afwisselend met de witte en de zwarte stukken. Hun beperkte bedenktijd wordt gecompenseerd door een toegift van vijftien seconden na elke zet. Dit bonussysteem is bedacht door het Amerikaanse schaakfenomeen Bobby Fischer, die daarmee verlies door tijdsoverschrijding wilde tegengaan.

De Friese dammer Auke Scholma kan een ironische glimlach niet onderdrukken, wanneer hij een negatief aspect van het bonussyteem ter sprake brengt. ,,Ik mis nu het genoegen om iemand door de vlag te jagen. Bij het gewone dammen heb je van die waanzinnige tijdnoodmomenten die een bepaalde kick kunnen geven.'' Scholma wijt zijn lage klassering aan de oorlog in de Balkan. ,,Ik lees 's ochtends te veel trieste verhalen. Dan zit ik in de trein en ga ik het leven relativeren.''

Clerc vertelt in een geestige bui dat de vaak verliezende Scholma alleen is uitgenodigd omdat hij als `remisedoder' bekend staat. Clerc bevindt zich net als Wiersma in de middenmoot. Clerc heeft vooral praktische bezwaren tegen de nieuwe regelgeving. ,,Ik mis de wandelingen door de speelzaal. Even meekijken bij een andere partij is er niet meer bij.''

Toch is Clerc een voorstander van de beperkte bedenktijd. Hij kan intens genieten van een spannende remise, maar hij beseft dat de minder geoefende toeschouwers gebaat zijn bij winst of verlies. ,,Remises zijn de tragiek van de damsport. We moeten de mensen meer vermaken. Als we op de oude voet verder blijven gaan, kunnen we beter op een zolderkamertje zonder pottenkijkers gaan spelen.''

Dammen moet zich volgens de meeste spelers spiegelen aan de schaaksport, die interessante persoonlijkheden en aanvallende tactieken voortbrengt. Clerc weigert de twee denksporten met elkaar te vergelijken en beroept zich op een uitspraak van oud-wereldkampioen schaken Max Euwe. ,,Snijbonen en sperziebonen smaken ook heel verschillend.''