`Ik wil een platteland waar goed te verdienen valt'

Landbouwminister Apotheker hoopt de wet Herstructurering Varkenshouderij te redden met concessies. Het `juridisch moloch' moet in tact blijven. `Alleen in de uitvoering heb ik wat problemen op te lossen.'

Minister Hajo Apotheker van Landbouw is klaar voor de rechter. Op 3 mei dient het spoedappèl in zijn juridische strijd met de standsorganisaties van varkensboeren. Een kwart minder fosfaat uit varkensmest door de varkensstapel met een kwart in te krimpen - dat is wat de minister hoopt te bereiken. Maar tot tweemaal toe is de wet die dit moet afdwingen (Herstructurering Varkenshouderij) lek geschoten in rechterlijke uitspraken. Eind mei weet de minister meer, wanneer het vonnis in het door hem aangespannen spoedappèl bekend is.

Afgelopen vrijdag besprak het kabinet een `reddingsplan' van Apotheker. De doelstelling van de wet (minder mestoverlast door minder varkens) blijft onverkort overeind. Wel is de minister bereid concessies te doen aan de varkenshouders: ze krijgen compensatie voor het inkrimpen van hun veestapel, terwijl milieuvriendelijker varkensvoer een iets grotere bijdrage mag leveren aan het oplossen van het mestprobleem dan aanvankelijk de bedoeling was.

De minister heeft zijn nieuwe voorstel nog niet op schrift rondgedeeld, maar `geheim' zijn de plannen allerminst. Is de geadresseerde van de ministeriële reference niet eigenlijk de rechter, die straks mild moet oordelen nu de scherpe kantjes van de varkenswet lijken te zijn bijgeschaafd? De minister antwoordt niet met een volmondig ja. Hij zegt: ,,Ik wil de juridische angel uit dit conflict halen. De kern van de wet hoop ik overeind te kunnen houden: het stelsel van varkensrechten (vergunningen om varkens te mogen houden, red.) en het milieudoel. In overleg met de sector wil ik graag nader bepalen hoe we daaraan verder inhoud kunnen geven. Wat ik vooral probeer te voorkomen, is dat we verzeild raken in een jarenlange juridische strijd, waarbij de varkenshouderij in grote onzekerheid verkeert en ik mijn milieudoelstelling niet haal.''

De politieke reacties op Apothekers alternatieve plan leken afgelopen weekeinde nogal zuinig. De VVD-ministers in het kabinet en de fractiespecialisten van de VVD en D66 in de Tweede Kamer zouden liever hebben gezien dat de minister eerst rustig de rechterlijke uitspraak in mei had afgewacht en pas daarna met eventuele concessies naar buiten zou zijn getreden. De minister zegt dit niet te hebben ervaren als een groot verschil van tactisch inzicht. ,,Ik heb slechts de hoofdlijnen van mijn plan aan het kabinet voorgelegd'', formuleert hij voorzichtig. ,,En daar is inhoudelijk over gesproken. Voor de rest komen we natuurlijk pas met echte voorstellen als de uitkomst van het spoedappèl bekend is.''

Apotheker telt meer zegeningen. ,,Ik heb inmiddels 700 miljoen gulden ter beschikking om boeren compensatie te bieden voor het inleveren van varkensrechten. Niet dat zij daarmee onmiddellijk kunnen gaan rentenieren, maar het is heus voldoende om de varkenshouderij een heel eind tegemoet te komen.''

En, zo constateert de minister, ,,het stelsel van verhandelbare varkensrechten werkt''. Hij trekt een velletje met aantekeningen tevoorschijn waarop de laatste cijfers staan over de omvang van de varkensstapel (stand: 15 april). Het zijn cijfers die niet-ingewijden weinig zeggen: over 240.000 varkensrechten die sinds de jaarwisseling zijn `afgeroomd', 320.000 rechten die zijn `opgekocht' en 90.000 die gelden als `natuuropkoop'. Kort en goed komt het erop neer dat de inkrimping van de varkensstapel (tot een beoogde omvang van 8,25 miljoen in 2002) al voor een derde is gerealiseerd. ,,De sector reageert uitstekend op het nieuwe stelsel'', concludeert de minister.

Van kritiek op zijn voorganger Van Aartsen (VVD) wil de D66-minister niet horen. Leden van de Tweede en van de Eerste Kamer hebben achteraf erkend dat ze onder zware politieke druk akkoord zijn gegaan met de door Van Aartsen ingediende en verdedigde varkenswet, terwijl ze toen al beseften dat het wetsvoorstel een juridisch moloch was. Apotheker kijkt liever naar de positieve kant van de zaak. Zegt, docerend: ,,We moeten de drie hoofdpunten van de Wet Herstructurering Varkenshouderij goed in het oog houden: het stelsel van varkensrechten, het milieudoel en de instrumenten om dat doel te bereiken. Het stelsel onderschrijf ik volledig. Het is absoluut de verdienste van mijn voorganger dat dat stelsel er is gekomen. Het is ook van het allergrootste belang dat de rechter straks dat stelsel in tact laat. Het milieudoel is evident en wordt ook door weinigen betwist. Alleen in de uitvoering heb ik wat problemen op te lossen. Daarmee heb ik nu een begin gemaakt.''

Minister Harm Hajo Apotheker (48) wil zich graag profileren als de minister van Groene Ruimte, niet als de minister van Boze Boeren en Mestoverschot. Hij ziet uit naar het moment waarop het conflict met de varkenssector uit de wereld is, waarop hij volop tijd en ruimte krijgt voor zijn echte ambitie: de integratie van landbouw, natuur en recreatie. ,,Ik wil een mooi en sterk platteland waar goed te verdienen valt'', zo verwoordt de minister zijn missie.

Het is krachtig gezegd, maar de praktijk is weerbarstig als de varkenssector. De eveneens mestrijke en dieronvriendelijke pluimveehouderij staat de nodige ingrepen te wachten, de verzuurde en verschraalde Brabantse zandgronden moeten weer tot leven worden gewekt, de economisch belangrijke maar landschappelijk weinig fraaie en milieubelastende glastuinbouw in het Westland moet deels wijken naar elders, het oostelijke coulissenlandschap moet worden beschermd zonder te verworden tot Openluchtmuseum, de stedelijke corridors langs de snel- en spoorwegen moet een halt worden toegeroepen om de Nederlandse Groene Ruimte `open' te houden – en zo heeft de minister nog veel meer te doen dan alleen het redden van de varkenswet. Het is de vraag of de rechter daarin de minister gelijk geeft.