`Ik hou wel van de kleine onbenulligheid'

Kunstenaar Wouter van Riessen krijgt deze week de Charlotte Köhlerprijs uitgereikt. Onlangs nam hij ook een blues-cd op. ,,Uiteindelijk gaat al het werk in de eerste plaats over mijzelf.''

Voor het hoesje van zijn cd Napoleon of the Heart fotografeerde Wouter van Riessen zichzelf met een zwartgeschminkt gezicht: een blanke man met een zwartepietenhoofd en witomrande, felblauwe ogen. De maskerade is bedoeld als een knipoog naar zijn zwarte blueshelden Skip James en Robert Johnson, die net als Van Riessen met rauwe, naar drank en sigaretten klinkende stem zongen over de keerzijde van het leven. Van Riessen presenteert zich met zijn debuut-cd, waarvoor hij zelf de teksten en muziek schreef en zichzelf op akoestische gitaar begeleidde, als een talentvol singer-songwriter. Tot nu toe was Van Riessen vooral bekend als beeldend kunstenaar. Voor zijn schilderijen, tekeningen en foto's kreeg hij onlangs de Charlotte Köhlerprijs toegekend, een aanmoedigingsprijs van tienduizend gulden bestemd voor veelbelovende jonge kunstenaars.

Wie Van Riessens tengere verschijning kent van zijn gefotografeerde, getekende en geschilderde zelfportretten, zal verbaasd zijn bij het horen van het zware stemgeluid op de cd. De kunstenaar zingt treurige liedjes over de liefde, doordrenkt van verlangen, eenzaamheid en wanhoop, maar ook vol humor en ironie. Net als zijn potloodtekeningen is Van Riessens muziek eenvoudig, ijl en helder. En net als zijn foto's zijn de songteksten soms dubbelzinnig en karikaturaal. `Im a truck driver. Got a double-seated one', zingt Van Riessen in `I'm a man'. `Come on, pretty baby. You want a whisky on ice.'

,,Ik ben gek op clichés'', vertelt Wouter van Riessen (1967) in zijn atelier in Arnhem. De man die zichzelf op zijn foto's vaak portretteert als een wat houterige, schuchtere figuur, ontpopt zich in zijn muziek als een stoere bink die one-liners uitspreekt als `Take a good look at your boyfriend, then take a good look at me.' Van Riessen: ,,Net als in mijn kunst licht ik in de bluesmuziek een bepaalde kant van mijzelf uit. Het machogevoel dat uit `I'm a man' spreekt is natuurlijk zwaar overdreven, maar het is wel een gevoel waar iedere man mee rondloopt.''

Enige zelfspot is de kunstenaar niet vreemd. In zijn tekeningen beeldt Van Riessen zichzelf af als een apathische clown die door kleine, sadistische poppen bij de neus genomen wordt en in zijn foto's lijkt hij nog het meest op een Mr. Bean-achtige figuur die de tuit van een theepot aan zijn mond zet of met kaarsrechte rug en een plank in de hand over een industrieterrein wandelt. ,,Mijn foto's zijn eigenlijk heel erg saai'', meent Van Riessen. ,,Er gebeurt vrijwel niets, het zijn altijd zelfportretten met een heel kleine handeling. Ik hou wel van die onbenulligheid. Daarom ben ik ook gek op de vroegere liedjes van The Beatles. `Love me do' staat bijvoorbeeld op mijn repertoire. Dat is een liedje van niets, maar desondanks heel charmant en ontwapenend.

,,Als het om komieken gaat, voel ik mij meer verwant met Buster Keaton dan met Mr. Bean. De lijdzaamheid van acteurs uit de stomme film spreekt mij aan. Buster Keaton was bovendien ontzettend fotogeniek. De stills uit zijn films zijn ook goede esthetische fotowerken. Zijn films zijn in dezelfde periode ontstaan als de blues en hebben dezelfde soort humor.''

Net als zijn bluesliedjes, hebben ook Van Riessens schilderijen een vrij tijdloos karakter, dat herinnert aan de schilderkunst van het begin van de eeuw. ,,De kunstenaars waartoe ik mij verhoud, zijn de kunstenaars uit de jaren twintig en dertig, zoals Beckmann en Léger'', beaamt Van Riessen. ,,Uit die tijd stammen ook de foto's van August Sander, die prachtige portretten maakte van verschillende types mensen. Die mensen zien er zo vreemd uit, dat ze bijna een soort poppen worden.''

Op het eerste gezicht ziet Van Riessen er met zijn onbuigzame benen en opgeheven hoofd op zijn foto's zelf ook uit als een marionet, alsof hij buiten beeld met onzichtbare touwtjes wordt bediend. ,,Ik ben geïnteresseerd in de thematiek van het tot leven wekken van dode voorwerpen, zoals poppen. Als je een beeldhouwwerk maakt en je zet er een mens naast, dan zie je onmiddellijk wat het beeld en wie de mens is. Maak je er een foto van, dan wordt het al minder duidelijk. Daarom hou ik ook zo van fotoboeken over poppen, die zijn vaak interessanter dan de poppen zelf. En als je er een tekening of schilderij van maakt, is het onderscheid tussen mens en pop niet meer te maken. Voor mijn tekeningen gebruik ik een houten Pinocchiopop als model. Eenmaal op het papier gezet gaan die poppen een eigen leven leiden, een beetje zoals een buikspreekpop die zijn eigen buikspreker terroriseert.''

In zowel zijn muziek als zijn foto's en tekeningen stelt Van Riessen zich kwetsbaar en openhartig op. ,,Uiteindelijk gaat al het werk in de eerste plaats over mijzelf. Als ik andere gedaantes aanneem, bijvoorbeeld door mijzelf te schminken, dan doe ik dat om een ander licht op mezelf te werpen. De houterige houding die ik aanneem in Zelfportret met plank heb ik van mijzelf al, maar voor de foto heb ik het nog eens overdreven.''

Binnenkort vertrekt Van Riessen naar Berlijn, waar hij op uitnodiging van het Fonds voor beeldende kunsten, vormgeving en bouwkunst een jaar in het gastatelier van het Bethanienhuis gaat werken. Ook hoopt de kunstenaar daar muzikale optredens te verzorgen. ,,Ik sta graag op het podium en vind het spel met het publiek erg leuk. Het is natuurlijk een droom om ooit door Amerika te toeren. Maar dat kan altijd nog. Het voordeel van bluesmuziek is dat je er tot in de lengte van dagen mee door kunt gaan. Je bent nooit te oud voor de blues.''

Werk van Wouter van Riessen is t/m 20 juni te zien in het CBK van Groningen en op de tentoonstelling `From B to A and back' van 7 t/m 28 mei in Arti et Amicitiae in Amsterdam.