Waits for me

In april 1973 las ik in het Amerikaanse poptijdschrift Rolling Stone een lovende recensie over ene Tom Waits, die net zijn debuutelpee Closing Time had gemaakt. Omdat de recensent hem vergeleek met Randy Newman en Loudon Wainwright, twee door mij bewonderde zangers en liedjesschrijvers, kocht ik die plaat – waarmee een levenslange verslaving aan het werk van Waits begon.

Na bijna dertig jaar is Waits (met Wainwright) de enige popartiest uit die periode van wie ik nog blindelings elke nieuwe cd koop. Neil Young? Bob Dylan? Van Morrison? Ze zijn allemaal ver achter mijn horizon verdwenen. Waits is gebleven, en niet alleen voor mij.

Vorige week verscheen van zijn hand na zes jaar eindelijk weer een nieuwe cd, Mule Variations, en het leek wel of er een wervelwind door de popwereld joeg. Interviewers uit alle delen van de wereld reisden af naar Californië om een uurtje met Waits te mogen spreken, en Nederlandse cd-winkeliers leefden gespannen toe naar de eerste verkoopdag: vrijdag 16 april. (Een van hen liet mij al enkele dagen eerder clandestien de cd horen – reuze spannend allemaal, alsof de club van de Zwarte Hand was herboren.)

Waits is dus hot èn hype geworden, maar wat geeft het? Zoveel van zijn getalenteerde collega's zijn in obscuriteit gestorven – het Hank Williams-syndroom heeft altijd vreselijk huisgehouden in de popwereld – dat Waits het succes van harte is gegund. Het belangrijkste is dat zijn werk interessant is gebleven.

Waits heeft in zijn muziek de zelfkant van de Amerikaanse samenleving een stem gegeven. Hij zingt meeslepend over ontheemden, vagebonden en gedesillusioneerde burgers. In dat opzicht is hij vergelijkbaar met schrijvers als Carver en Bukowski – van die laatste was hij in zijn jonge jaren dan ook een groot bewonderaar.

Toch moet ik diegenen waarschuwen die onbekend zijn met Waits en nu spontaan naar de cd-winkel snellen. Zij horen Big in Japan, het eerste nummer van Mule Variations, en zij vragen zich af of schrijver dezes gek is geworden. Dat rare gebrul – dat is toch geen muziek? Ach, Tom heeft het experiment nooit geschuwd. Soms klinkt zijn muziek alsof hij zich, schreeuwend vanuit een diepe, vochtige kelder, laat begeleiden door mensen die de skeletjes van vleermuizen tegen elkaar slaan.

Sommige mensen vinden ook dàt prachtig, maar het is voor mij nooit zijn beste werk geweest. Ik zie Tom Waits vooral als de schrijver en zanger van de mooiste ballads uit de popmuziek. Op elke plaat staan er wel een paar: melodieën en teksten waarmee hij de onsterfelijkheid haalt. Dat zijn ook de nummers die je altijd weer in kroegen en nachtclubs hoort als het uur van de melancholie is aangebroken. Mule Variations bevat liefst zes van dergelijke diamantjes. Luister naar Hold on, Picture in a Frame en Georgia Lee en u zult begrijpen wat ik bedoel.