THE ECONOMIST

De financiële markten zijn weer boven Jan. De groei in Amerika gaat door, evenals in Europa, zij het wat minder. De beleggers bestormen de banken weer. De crisis heeft aangetoond dat de grote banken veel beter zijn geworden in het managen van risico's. Kortom, de storm is voorbij.

Dat soort optimisme is misplaatst, meent The Economist in een special over internationaal bankieren, in Amerika evengoed als elders. Natuurlijk, de meeste Amerikaanse banken zijn in topconditie, maar de winstgroei is vaak alleen te danken aan het nemen van grotere risico's. Over de hele wereld is het traditionele bankieren, lenen en uitlenen, in verval. In Amerika, dat in dit soort ontwikkelingen altijd vooroploopt, hebben de banken nog maar 28 procent van de markt voor financiële dienstverlening, de helft van wat ze twintig jaar geleden hadden.

De spreiding van informatietechnologie en de vernieuwing van de financiële theorie maken het voor de grote ondernemingen mogelijk om op de kapitaalmarkt zelf aan geld te komen, en goedkoper dan bij de bank. Dit proces van disintermediation, ontbemiddeling, gevoegd bij de verlaging van de rente, is er de oorzaak van dat het verschil tussen het leen- en het uitleentarief, steeds kleiner wordt. En die marge is nu juist de kern van het traditionele bankieren. Moody's, een internationale instelling die de prestaties van banken beoordeelt, gaf tien jaar geleden nog de hoogste kwalificatie aan 21 particuliere banken. Daar is er nu maar één van over, de Rabobank.

In Europa zijn te veel banken, gerekend naar Amerikaanse maatstaven. In Amerika fuseerden veel banken na het afschaffen van de verschillen in bankwetgeving tussen de Amerikaanse staten. The Economist constateert dat de introductie van de euro een soortgelijk effect heeft in Europa. De laatste paar jaar hebben de Europese banken achttien omvangrijke samenwerkingsverbanden gesloten. The Economist heeft er begrip voor dat veel banken zich specialiseren in beleggings- en fusiefinanciering, investment banking, omdat ze op die manier de grote ondernemingen kunnen blijven bedienen, maar betwijfelt of ze wel goed genoeg zijn in het managen van de risico's, gezien de crisis van de afgelopen twee jaar.

De volatitiliteit die zich in de crisis manifesteerde zal niet meer verdwijnen, zegt het blad op gezag van Steve Thieke, het voormalige hoofd van de afdeling risicomanagement van de Amerikaanse bank J.P.Morgan, die zich al jaren geleden helemaal gestort heeft op beleggings- en fusiefinanciering. De belangrijkste reden voor het voortbestaan van de huidige volatiliteit is dat veel beleggingsfondsen en banken zich meer concentreren op het maken van absolute winsten dan op winsten die gerelateerd zijn aan een index. Bovendien is de handel in risico's veel sneller en gemakkelijker geworden. Daar komt bij dat veel beleggers de neiging hebben om soortgelijke posities in te nemen. Als er dan ook maar iets fout gaat stort iedereen zich tegelijkertijd op dezelfde vluchtweg.

Deze kwaadaardige gang van zaken verergert door het groeiende gebruik van risicomanagement-modellen. Deze zijn gericht op het handhaven van de positie van een beleggingsfonds als geheel. Als zo'n onderneming op de ene markt verlies lijdt zal zij het totale verlies willen beperken door soortgelijke riskante aandelen in andere markten te verkopen. Wegens de groei van de risico's is het maar de vraag of de reserves waartoe de banken zich hebben verplicht in het Basel-akkoord van 1988 voldoende zijn om de toekomstige risico's te dekken.

Fusering mag dan goed zijn voor Europese banken, in Japan is het niet de goede oplossing. Eén van de redenen daarvoor is dat Japanse fusies zelden iets veranderen aan de organisatie van de betrokken ondernemingen. Bovendien is kostenvermindering voor Japanse banken geen reden tot fusie, omdat ze toch al bijzonder efficiënt werken. De Japanse banken zouden er goed aan doen veel meer geld uit te geven, bijvoorbeeld aan investeringen in technologie. Maar het grootste probleem is dat ze relatief te weinig inkomsten hebben, gemeten naar internationale maatstaven. De inkomsten van de Amerikaanse bank Citicorp zijn bijna drie keer zo hoog als die van Japans grootste bank, Bank of Tokyo-Mitsubishi, hoewel Citicorp de helft kleiner is.

The Economist is verkrijgbaar in de kiosk.

www.economist.com