Terreur geeft Oost-Timor stem

In Oost-Timor voeren gewapende milities een terreurcampagne tegen voorstanders van onafhankelijkheid. Zij proberen de zaken naar hun hand te zetten.

Het dit weekeinde opgelaaide geweld in Oost-Timor, waarbij mogelijk meer dan 30 mensen om het leven kwamen, komt niet uit de lucht vallen. Ook eerdere aanvallen van pro-Indonesische milities op voorstanders van onafhankelijkheid van de voormalige Portugese kolonie duiden er op dat een georganiseerde afschrikkingscampagne wordt gevoerd om de verzetsbeweging in Oost-Timor uit te schakelen. Duizenden mensen zijn sinds afgelopen december de bergen ingevlucht om te ontkomen aan de terreur van de milities.

De spanningen in Oost-Timor zijn sterk opgelaaid sinds de Indonesische president Habibie afgelopen januari voor het eerst de mogelijkheid van onafhankelijkheid opperde. Oost-Timor werd in 1976 officieel ingelijfd bij Indonesië en onder het bewind van de vorig jaar mei tot aftreden gedwongen president Soeharto was geen enkele discussie over de status van de provincie mogelijk. Ook Habibie heeft duidelijk laten blijken dat hij Oost-Timor binnen het Indonesische staatsverband wil houden, zij het met toekenning van een grote mate van autonomie. Mochten de 800.000 Timorezen in grote meerderheid laten blijken dat ze dat autonomie-voorstel afwijzen, dan komt de mogelijkheid van volledige onafhankelijkheid in zicht, zo zei Habibie. Maar Jakarta heeft nooit duidelijk gemaakt hoe `Oost-Timor' zich dan zou moeten uitspreken. Terwijl de overgrote meerderheid, die na 25 jaar repressie Indonesië vijandig is gezind, zich nog steeds niet kan uitspreken, proberen pro-Indonesische militanten deze te overstemmen.

De suggestie van onafhankelijkheid heeft de verhoudingen in Oost-Timor op scherp gezet. Het kortstondige bestaan vaan een onafhankelijk Oost-Timor, in november 1975, werd voorafgegaan door een korte, maar hevige burgeroorlog tussen voorstanders van onafhankelijkheid, aanhangers van blijvend Portugees bestuur en ijveraars voor aansluiting bij Indonesië. In de huidige omstandigheden, zo waarschuwden waarnemers in januari al, is een opnieuw uitbreken van de burgeroorlog een reële mogelijkheid.

De pro-Indonesische milities konden het afgelopen weekeinde in Dili hun gang gaan doordat Indonesische militairen niet of nauwelijks ingrepen, zo hebben verschillende getuigen verklaard. Sterker nog, het staat wel vast dat sommige onderdelen van de strijdkrachten de milities actief steunen, onder andere door hen van wapens te voorzien. In de eerste plaats wordt daarbij verwezen naar het korps speciale troepen `Kopassus'.

Over de toekomst van Oost-Timor worden, onder auspiciën van de Verenigde Naties, onderhandelingen gevoerd met Portugal. Gisteren aanvaardde de Indonesische regering een autonomievoorstel voor Oost-Timor, dat morgen in New York ter tafel komt. Anders dan men zou veronderstellen, zijn de pro-Indonesische milities in Oost-Timor er niet op uit om die onderhandelingen met Portugal te torpederen, zegt een analist, geciteerd door het persbureau AFP. Het gaat er hun juist om, zegt hij, in New York de kwestie-Oost-Timor voor eens en voor altijd de wereld uit zal helpen, maar onder voorwaarden die de pro-Indonesische militanten willendicteren.

Om zo'n uitkomst veilig te stellen, hebben de milities besloten tot een `totale schoonmaak', zoals hun leiders publiekelijk hebben aangekondigd. Doelwit zijn niet alleen degenen die strijden voor onafhankelijkheid van Oost-Timor, maar evenzeer functionarissen in het Oost-Timorese bestuursapparaat die zich niet openlijk durven of willen uitspreken voor blijvende integratie in Indonesië. Overigens bestaat de kleine, politiek bewuste groep die ijvert voor die integratie voornamelijk uit voormalige aanhangers van de allang ontbonden pro-Indonesische partij Apodeti, uit welke kring de meeste ambtenaren in Oost-Timor zijn gerecruteerd. Ook de huidige gouverneur, Abilio Soares, is een gewezen lid van Apodeti. Ambtenaren die, uit angst voor de militante aanhangers van onafhankelijkheid, aarzelen om zich uit te spreken, worden voor de keuze gesteld: alsnog hun aankelijkheid betonen of ontslag nemen met verlies van alle priveleges die bij hun functie behoren. ,,Tijdens de hervormingsperiode (na het vertrek van Soeharto) hebben ze in het openbaar hun opvattingen kenbaar gemaakt. We hebben lijsten samengesteld'', zei een leider van de pro-Indonesische beweging, Basilio Araujo, onlangs.

Met hun terreurcampagne willen de milities een klimaat scheppen waarin het autonomievoorstel uiteindelijk zonder grote problemen wordt aanvaard in Oost-Timor. Afgelopen december werd al begonnen met `de schoonmaak' in de regio Alas, met als gevolg dat 6.000 mensen op de vlucht sloegen. Afgelopen weekend werd huis gehouden in de hoofdstad Dili, en nu is de tweede stad, Baucau, aan de beurt, zo zei een waarnemer tegen het AFP. ,,Voor de verzetsbeweging blijft er steeds minder gebied over. Ze kan zich eigenlijk alleen nog maar terugtrekken in het afgelegen berggebied, en dat is niet een plek waar je de verkiezingen wint''.