Rimpelingen in protocol bij staatsbezoek aan China

Het staatsbezoek van koningin Beatrix en prins Claus aan China is zonder incidenten verlopen. Toch deden zich zoals bij elk staatsbezoek irritaties voor.

Het zit er weer op. Koningin Beatrix en prins Claus zijn vanmorgen uit Hongkong weer teruggevlogen naar Nederland. Hun negendaags staatsbezoek aan China verliep onverwacht rimpelloos, omdat de voorspelde confrontatie over de mensenrechten uitbleef. Ongestoord door Chinese interventies bezocht de vorstin Boeddistische tempels, en het graf van Confucius, gebeurtenissen die veel media-aandacht aandacht trokken.

Het politiek-diplomatieke verloop alsmede de schilderachtige locaties die de koningin aandoet, vormen echter maar één aspect. Achter de schermen doen zich elke dag zaken voor – altijd onverwacht, nu eens wonderlijk, dan weer irritant – die het thuisfront ontgaan, maar wel onlosmakelijk verbonden zijn met het verschijnsel staatsbezoek. Het kan gaan om kleine protocollaire zaken, kledingskwesties of publicaties over het koningshuis in Nederland.

Vrijdag 9 april. Minister Eveline Herfkens, net terug uit de vluchtelingenkampen van Macedonië, moet plotseling haar collega Van Aartsen vervangen als politiek begeleider van het koninklijk bezoek aan China. In de koffer gaan een stapel Amnesty-rapporten over China mee. Daarnaast brengt de wisseling van mannelijke naar vrouwelijke begeleiding specifieke problemen met zich mee. Herfkens: ,,Mannen kunnen desnoods steeds hetzelfde blauwe pak aantrekken, vrouwen niet. Bovendien had ik schoenen die er niet al te netjes uitzagen. Op de vrijdag voor het staatsbezoek, tijdens de wekelijkse ministerraad, is mijn secretaresse met mijn chauffeur bij de Trèves-zaal langsgekomen om nieuwe schoenen te passen.''

Zaterdag 10 en zondag 11 april. Koningin en gevolg vertrekken naar China, gevolgd door een persdelegatie, inclusief de per business class vliegende royalty reporter van de NOS, Maartje van Weegen. Het perscorps is groter en gevarieerder dan ooit. Onder de nieuwkomers bevinden zich een journalist en fotograaf van Panorama voor een reportage over het `randgebeuren' van het staatsbezoek: de hotels, de hofdames, de hypes van de media. De hofhouding neemt zich voor het `Pano'-artikel te weren uit de knipselkrant die de koningin dagelijks onder ogen krijgt.

Maandag 12 april. Nederlandse fotografen verstoren de strak geregisseerde welkomstceremonie in de Grote Hal voor het Volk in Peking. Zij rennen dwars door de militaire erewacht richting zaal, waar het eerste gesprek tussen Beatrix en Jiang Zemin plaatsvindt. Na het gesprek wordt minister Herfkens meegetroond naar de Taiwan-zaal, voor een gesprek met de vice-minister van Buitenlandse Zaken. Herfkens maakt geen punt van deze opvallende locatiekeuze.

Dinsdag 13 april. ,,De Chinezen doen gewoon waar ze zin in hebben,'' verzucht een medewerker van de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) die met vijf man sterk het bezoek begeleidt. De gastheren blijken zich regelmatig niet aan afspraken te houden, die van te voren door de `advance party' zijn gemaakt. Dit gezelschap van RVD-ambtenaren en leden van de hofhouding reist weken van te voren naar elke plaats die de koningin zal aandoen. Ze inspecteren, maken afspraken met de plaatselijke autoriteiten over beveiliging, vervoer en begeleiding van de pers.

Aan het eind van de dag, na de voorstelling van het Chinees Nationaal Ballet, zou de koningin in beslotenheid met de dansers napraten. Een openbare felicitatie vinden de Chinezen bij nader inzien echter meer op haar plaats. Zij hebben de voorstelling geregeld en betaald, en eisen de eer op. Na de voorstelling worden koningin en prins vriendelijk genood op het podium te komen om voor het oog van de Chinese pers de dansers te feliciteren. De vorstin honoreert lachend dit fait accompli.

Woensdag 14 april. Prins Claus haakt twee keer af tijdens bezoeken aan de Tibetaanse Lama-tempel in Peking en het bezoek aan de Kung-residentie in Qufu. Om speculaties over zijn conditie te voorkomen, maakt Claus na zijn eerste afhaken een voor iedereen zichtbaar praatje met ambassadeur Oostra, ontspannen gezeten op een muurtje van het complex.

Donderdag 15 april. Maartje van Weegen vergeet in een gesprek met de kroonprins de kwestie van diens IOC-lidmaatschap aan de orde te stellen. NOS-collega's reageren woedend. De NOS doet een verzoek aan concurrent RTL, die een soortgelijk gesprek heeft gehad en wel de vraag heeft gesteld, om het beeldmateriaal over de IOC-passage over te mogen nemen. Na overleg in Nederland op het hoogste niveau kan de NOS het fragment 's avonds alsnog uitzenden. Eveneens aan het eind van de middag vertrekt koningin Beatrix vanuit het Garden Hotel in Shanghai met haar gevolg voor een banket met de burgemeester van de havenstad. Minister Herfkens verschijnt gehaast en enigszins `underdressed' beneden in de hotellobby. De uren eraan voorafgaand is veel van haar energie opgegaan aan het garanderen van contact met Hilversum. Herfkens wil er absoluut zeker van zijn dat Vara's Paul de Leeuw haar kan bereiken. Die wil Herfkens, samen met de mede-sociaaldemocraten Elske ter Veld en Tineke Netelenbos, in zijn uitzending hebben. Herfkens' meegereisde voorlichter krijgt het consigne zijn mobiele telefoon aan te laten, ook tijdens het banket van de burgemeester. Even later vertrekt de koninklijke stoet van het hotel in limousines, compleet met veiligheidsescorte, om zo'n zeventig meter verderop weer te stoppen. De burgemeester van Shanghai ontvangt aan de overkant van de straat. ,,We wilden niets aan het toeval overlaten,'' verklaart hoofd beveiliging Laméris later de zwaar opgetuigde verplaatsing, waarvoor één druk op het gaspedaal genoeg was.

Vrijdag 16 april. RVD-hoofddirecteur Eef Brouwers alsmede de koninklijke familie blijken de roddelbladen goed te lezen. Als het weekblad Privé enkele weken eerder kroonprins Willem-Alexander in verband brengt met de ziekte sarcoïdose, bespreekt Brouwers met de koninklijke familie een mediastrategie. ,,We spraken af om openheid van zaken te geven zodra over de ziekte gerichte vragen zouden worden gesteld door de pers,'' verklaart Brouwers. Dat gebeurt vandaag, na een vraag van een Telegraaf-verslaggever.

Zaterdag 17 april. De Telegraaf-publicatie over de ziekte van de kroonprins, zorgt voor commotie en irritatie onder de RVD-medewerkers. Zij zijn door Brouwers niet op de hoogte gestelt van de komende publiciteit.