Juristerij

Iemand die nauw betrokken was bij de processen na de Tweede Wereldoorlog waarin Japanse oorlogsmisdaden werden berecht, vond het vreemd dat er zo weinig aandacht is voor het feit dat volgens de normen van de processen van Neurenberg en Tokio de actie van de NAVO van het begin af aan een oorlogsmisdaad was.

Inderdaad, volgens die normen maken de regeringen van de NAVO-landen zich schuldig aan de categorie oorlogsmisdaden die toen `misdaden tegen de vrede' werden genoemd. Het beramen en voeren van een aanvalsoorlog.

Je kan je natuurlijk afvragen of de normen van Neurenberg en Tokio, wat deze categorie betreft, niet te streng waren. Al tijdens het proces van Tokio bestond ook onder de Amerikanen het gevoel dat de veroordeling van Japanse leiders wegens `misdaden tegen de vrede', voorzover er geen sprake was van verantwoordelijkheid voor specifieke gruweldaden, iets schijnheiligs had.

Ook de rechters vonden dat misschien, want hoewel zij het voeren van een aanvalsoorlog de `hoogste misdaad' noemden, omdat alle andere oorlogsmisdaden eruit voortvloeiden, werd voor deze misdaad nooit de zwaarste straf gegeven.

Maar gestraft werd er wel. Van de Japanner Shigemitsu werd aangenomen dat hij als minister van Buitenlandse Zaken tot het oorlogskabinet was toegetreden met de bedoeling de oorlog zo snel mogelijk te beëindigen, maar niettemin kreeg hij een gevangenisstraf van zeven jaar. De rechter namens Nederland, B.V.A. Röling, bepleitte vrijspraak en hij kreeg later in zekere zin gelijk, want na zijn straftijd werd Shigemitsu met instemming van de Verenigde Staten opnieuw minister van Buitenlandse Zaken van Japan.

Toen ik over Shigemitsu las, moest ik denken aan onze arme minister Van Aartsen, die in de Kamer zo welsprekend de grondoorlog veroordeelde die nu in de maak schijnt te zijn. Zal hij straks verantwoordelijk zijn voor wat hij zelf `de hele Balkan in vuur en vlam zetten' noemde? Zal hij ervoor berecht worden door het Haagse VN-tribunaal inzake Joegoslavië?

Nee, zo zit de wereld niet in elkaar en het tribunaal ook niet, want de categorie van `misdaden tegen de vrede' staat daar niet op het programma. Vooruitziende blik van de stichters van het tribunaal, want het was natuurlijk niet de bedoeling dat de regeringen van de NAVO-landen in de beklaagdenbank zouden komen. Mijn bedoeling trouwens ook niet, want ik draag de NAVO een goed hart toe en ben er niet voor om ter wille van het recht rampen aan te richten.

Bovendien, de Verenigde Naties deden er tientallen jaren over voor ze het eens waren wat precies de definitie van een aanvalsoorlog was, en het feit dat sinds Tokio nooit iemand voor die `misdaden tegen de vrede' veroordeeld is, laat al zien dat het internationale recht het moeilijk heeft met deze categorie misdaden. Niettemin zou het een maand geleden nog vanzelfsprekend zijn geweest dat Nederland niet aan iets mee zou willen doen wat volgens dat recht als een oorlogsmisdaad geldt.

Voor dit soort juristerij is in tijden van oorlog weinig belangstelling. Het wordt bijna frivool gevonden om nu in juridische termen te spreken. Maar wanneer moet het dan? Alleen tussen de oorlogen door en nooit als het er echt om gaat?

De ijzervreters hebben een ferme term die ze `de logica van de oorlog' noemen, en die logica komt erop neer dat iedere misstap gevolgd moet worden door een nog zwaardere misstap om de vorige te rechtvaardigen. Om de luchtoorlog zinvol te maken moet er een grondoorlog op volgen. En dan, als die gewonnen is, kan het toch niet zo zijn dat de oorlogsmisdadiger Miloševic van zijn macht blijft genieten. Het voorafgaande eist dan een nieuwe consequentie, de opmars naar Belgrado. Ook die oorlog zal in zekere zin wel gewonnen kunnen worden. Wat dan? De Joegoslavische grondwet eist dat iedere individuele burger zich met de wapens blijft verzetten, ook na de capitulatie van het reguliere leger en nadat de regering is afgezet, totdat de laatste vijandelijke indringer van vaderlands grondgebied is verdreven. Wat als die burgers hun grondwettelijke plicht werkelijk zouden vervullen? Eist dan de logica van de oorlog niet dat heel Joegoslavië van Serviërs wordt gezuiverd?

Op ieder moment in de vrije val lijkt het of ophouden niet kan, omdat dan alles voor niets zou zijn geweest en alles slechter is dan aan het begin.

Iemand die vroeger één, twee, drie Vietnams bepleitte ter wille van de wereldrevolutie en daarna even dacht dat er nooit meer oorlog zou zijn na de Golfoorlog tegen Irak, bepleit nu met dezelfde blijmoedigheid één, twee, drie oorlogen voor de mensenrechten, in Tibet, Timor, Koerdistan, ja, waar eigenlijk niet, de kandidaten liggen werkelijk voor het opscheppen. Hem begrijp ik, of liever gezegd, ik zou zijn mening kunnen voorspellen, want hier zien we de traditionele meedogenloze linkse blijmoedigheid die de rechtvaardigheid wil bevechten tot de laatste man.

Wie ik niet begrijp zijn de voorzichtigen, de conservatieven en de gematigden, van wie ik zou verwachten dat ze tegen deze oorlog zouden zijn en die dat vaak toch niet zijn.

De anderen hebben ook dingen die ze niet goed begrijpen. Wat vreemd toch van die Serviërs dat ze met hun lichaam als doelwit willen verhinderen dat hun propagandazenders gebombardeerd worden, terwijl ze toch naar onze propagandazenders kunnen kijken en luisteren. Hoe merkwaardig dat iemand tegen een oorlog kan zijn waarvan de goede bedoelingen zo evident zijn.

Zo gaat dat in een oorlog, je bent voor of tegen, er zit niets tussenin en in een land dat bij een oorlog betrokken is, is het zeldzaam als de partijen goed met elkaar overweg kunnen.

Bijna driekwart van de Nederlanders, toch geen exceptioneel oorlogszuchtig volk, is voor, zelfs onder de aanhang van Groen Links en van de Socialistische Partij. Hoe bestaat het? Het komt me voor dat ik de wereld niet begrijp, en mijn verwachting dat die driekwart meerderheid snel zal slinken, doet daar niet aan af.