Italianen willen de politici in Rome wakker schudden

Na het mislukte referendum over de hervorming van de kieswet zijn de ogen in Italië gericht op EU-commissaris Emma Bonino.

Emma for president. Met zijn vertrouwde combinatie van speelse provocaties, precieze timing en een goede politieke neus is de Italiaanse politicus Marco Pannella een campagne begonnen voor iets wat onmogelijk is: zijn partijgenoot, Eurocommissaris Emma Bonino, door het volk tot president laten kiezen.

Op veel plaatsen vind je campagnestands. Het regent adhesiebetuigingen. Zangers als Franco Battiato, filmsterren als Claudia Koll en Caterina Spaak, en vanuit Parijs verklaart ook Claudia Cardinale haar steun. Maar het kan helemaal niet, dat het Italiaanse volk zijn eigen president kiest. De grondwet kent dat recht toe aan het parlement. Ook Pannella, leider van de kleine Radicale Partij, geeft openlijk toe dat het een droom is. Maar als blijkt dat veel Italianen met hem mee dromen dan wordt de politiek misschien wakker, zo hoopt Panella.

Eind mei loopt de zevenjarige ambtstermijn van president Oscar Luigi Scalfaro af. Al maanden wordt er gepraat en gepolst, worden er deals voorgesteld en strategieën opgesteld in een ingewikkeld politiek schaakspel. Het politieke bedrijf kijkt daarbij uitsluitend naar binnen, naar zichzelf. De vraag wat voor president het Italiaanse volk zou willen, is niet aan de orde. Vraag is met wie welke deal te sluiten valt.

De `kandidatuur' van Emma Bonino is een poging te laten zien dat het ook anders zou kunnen. Zij appeleert aan de roep om een grotere rol voor vrouwen in de politiek. Bonino heeft een breed draagvlak in de samenleving. En zij heeft zich in de jaren zeventig in de campagnes voor abortus, liberalisering van drugs, afschaffing van de doodstraf en respect voor de rechten van de mens laten zien als symbool van politieke en maatschappelijke vernieuwing. Haar uitstekende staat van dienst in Brussel heeft de status van de 50-jarige demissionaire Eurocommissaris alleen maar verder vergroot.

De campagne is een noodkreet, net als het wegens de lage opkomst ongeldig verklaarde referendum van afgelopen zondag over verandering van de kieswet, bedoeld om de politiek te veranderen in een tweestromenland. De Italiaanse kiezer wil directer betrokken worden bij het landsbestuur. Daarom gaat het in de campagne ook om wat Bonino vertegenwoordigt: een belofte van politieke veranderingen. Scalfaro heeft vaak een conservatieve rol gespeeld en heeft bijvoorbeeld nooit de consequentie durven trekken uit de evidente roep onder de kiezers om veranderingen in de politiek. Bonino zegt dat er duidelijker regels moeten komen. ,,Recente presidenten hebben voortdurend de regels verdraaid, zij hebben regels genegeerd of geschonden die in de grondwet zijn neergelegd om de macht van de president te beperken,'' zei Bonino vorige maand bij de aankondiging van haar `kandidatuur'.

Sommigen doen deze campagne af als een van de vele streken van Pannella. Deze heeft vaak misgekleund, maar heeft ook enkele politieke voltreffers op zijn naam staan. Bij de presidentsverkiezingen zeven jaar geleden kwam hij met een voorspelling waar niemand aan gedacht had: Oscar Luigi Scalfaro, die pas in de zestiende ronde werd gekozen. De kandidatuur van Bonino is een poging het parlement onder druk te zetten en dat kunststukje op een andere manier te herhalen.